Concertante
Foto: Michel Schnater

Hans van Manen Festival: Dansers over het Van Manen-oeuvre

Op 11 juli 2022 wordt Hans van Manen, grootmeester van de Nederlandse dans en huischoreograaf van Het Nationale Ballet, negentig jaar. De (inter)nationale danswereld verzamelt zich op het Hans van Manen Festival, om een eerbetoon te brengen aan deze kunstenaar. Met wel negentien stukken, gedanst door verschillende dansgezelschappen en -ensembles, wordt - vol in beweging - stilgestaan bij zijn eeuwig indrukkende Van Manen-oeuvre. Lees hieronder wat zijn balletten voor de dansers betekenen, hoe zij het vinden om deze te dansen en hoe zij het ervaren om met de meester zelf te werken. 

Grosse Fuge
Foto: Michel Schnater
Artur Shesterikov

Artur Shesterikov (HNB) over Metaforen

“Met Hans erbij wordt er geen enkel moment van de repetitie verspild. Hij weet wat hij wil en hoe hij dat voor elkaar moet krijgen, en zo gaat er geen enkele minuut verloren. Omdat ik Metaforen al vaker heb gedanst, herkent mijn lichaam de passen nu, maar toch moet ik me nog steeds goed blijven concentreren. De choreografie blijft dat vereisen en je moet daarnaast goed op de telling van de muziek letten. En dan is er nog je beperkte zicht! Het is óf heel donker op het toneel, óf er schijnt heel fel licht van de zijkant. Wel draagt dit mooi bij aan de intieme sfeer die gecreëerd wordt; het voelt alsof het publiek heel dichtbij kan komen en de dans bijna van binnenuit kan ervaren.”   - Artur Shesterikov, eerste solist bij Het Nationale Ballet

Timothy van Poucke

Timothy van Poucke (HNB) over Sarcasmen

“Tijdens Sarcasmen geef je je als danser vanaf het begin voor de volle honderd procent: vanuit de coulissen hoor ik het keiharde gedreun van de piano, waarna ik opga met een agressieve solo. Het ballet gaat over een koppel en de goede en giftige eigenschappen die mensen kunnen laten zien aan degene van wie ze houden. Juist die ‘slechte’ kant maakt het dansen van dit werk interessant, omdat dit een deel van jezelf is dat je normaal altijd verborgen houdt. Daarnaast is werken met Hans in het algemeen fantastisch. Hij brengt negen decennia aan ervaring en verhalen mee de studio in, en dat merk je aan alles. Zelfs al kan hij bepaalde bewegingen of sprongen misschien niet meer volledig voordoen, hij weet altijd precies over te brengen hoe hij wil dat je zijn balletten uitvoert: je ziet in de kleinste bewegingen precies wat zijn intentie is.”   - Timothy van Poucke, tweede solist bij Het Nationale Ballet

Olga Smirnova

Olga Smirnova (HNB) over Frank Bridge Variations

“Het dansen van Frank Bridge Variations wordt mijn debuut in het werk van Hans. Ik kan niet wachten: ik bewonder zijn balletten en heb me nu zelfs deel gevoeld van het creatieve proces, terwijl het ballet natuurlijk al veel eerder gecreëerd is. Tot mijn verwondering had Hans slechts een paar opmerkingen nodig om me de betekenis van de poses en een intiemere interactie met mijn partner te laten voelen. Daarna waren de passen niet slechts een reeks bewegingen, maar ontdekten we ze alsof ze deel uitmaakten van een ritueel. Het was die allesbepalende impuls van de choreograaf die ervoor zorgde dat de passen tot leven kwamen en een diepere betekenis kregen. Ware magie!”      - Olga Smirnova, eerste soliste bij Het Nationale Ballet

Salome Leverashvili

Salome Leverashvili (HNB) over Grosse Fuge

“Er zijn weinig mensen die de studio binnenkomen en je onmiddellijk beter laten dansen. Maar Hans is zo iemand. Hij heeft zijn voet nog niet over de drempel gezet of je voelt zijn energie al door je eigen lichaam stromen. Het dansen van zijn werk is ook nooit zomaar het uitvoeren van passen: er komen een heleboel emoties, ervaringen en spanning tussen dansers bij kijken. In Grosse Fuge ervaar je de relatie tot je partner, de connectie met alle andere dansers en het gevoel van geven en nemen. Het draait echt om het samen bewegen door de ruimte. En dat hij zo’n abstract stuk op de muziek van Beethoven heeft weten te maken, vind ik nog steeds het meest bijzonder.”   - Salome Leverashvili, tweede soliste bij Het Nationale Ballet

Jamy Schinkelshoek

Jamy Schinkelshoek (Introdans) over Polish Pieces

“Een van de dingen die ik bijzonder vind aan werken met Hans van Manen, is hoe hij altijd op zoek gaat naar de persoon in het stuk. Hij wil niet dat je als een soort robot zijn pasjes uitvoert; daar voelt hij niets bij. Hij wil echt een mens zien, van vlees en bloed en met emoties, kracht en seksualiteit. Dit zie je ook terug in zijn Polish Pieces: de karakters – vooral de vrouwen – zijn heel sterk en sensueel, en er is continu een spanning voelbaar. De spierkracht en inleving die hierbij komen kijken, maken dit stuk heel lekker om te dansen. Daarnaast is het leuk om de voorstelling te mogen openen met Polish Pieces. We komen rennend het podium op: een knallende aftrap van de avond!”   - Jamy Schinkelshoek, danser bij Introdans

Anna Ol

Anna Ol (HNB) over Trois gnossiennes

“Wanneer Hans in de studio is, wil ik altijd nóg meer mijn best doen dan normaal. Want kun je je voorstellen hoe veel dansers hij in zijn carrière al voorbij heeft zien komen? Bij iemand die zo ervaren is, wil je geen fouten maken. Ik bewonder Hans’ manier van werken en zijn choreografieën enorm: in mijn ogen zijn het enkele van de meest muzikale werken uit het moderne tijdperk. Zo ook zijn Trois gnossiennes, op het prachtige muziekstuk van Erik Satie. Ik bedenk me telkens weer me dat er geen beter werk op deze muziek gechoreografeerd had kunnen worden. Het is kalm en bijna meditatief, en de live pianomuziek voegt een extra dimensie toe aan het geheel: je staat niet alleen met je partner op het toneel, maar de pianist is als derde persoon bij het proces betrokken, wat zorgt voor een warme, intieme sfeer.”   - Anna Ol, eerste soliste bij Het Nationale Ballet

Chuck Jones

Chuck Jones (NDT1) over Situation

“In Situation is de spanning erg hoog: het voelt een beetje als de groep versus het individu, met een terugkomende dynamiek van trekken en duwen. Wie zal er winnen?
Wat ik mij altijd zal herinneren is dat Hans tijdens de repetities voor Situation zo specifiek kon voordoen hoe hij het wilde hebben. Zijn toewijding inspireert me enorm: ik heb geen idee wat ik aan het doen zal zijn op mijn negentigste, maar als ik net zoals hij nog iets kan doen waar ik zo veel liefde voor heb, lijkt me dat het hoogst haalbare goed. Dat is echt iets wat je van hem kan leren, zowel in de danswereld als daarbuiten.”   - Chuck Jones, danser bij NDT1

Maia Makhateli

Maia Makhateli (HNB) over Two Pieces for HET

“De intensiteit, de sensitiviteit en het machtsspel tussen de twee dansers, maken Hans van Manens Two Pieces for HET tot een heel uniek werk. Vooral de ontwikkeling die het koppel gedurende het stuk doormaakt, is heel interessant: in het begin kom je samen, daag je elkaar uit en ga je de confrontatie aan, maar naarmate de choreografie vordert en het einde dichterbij komt, ga je steeds meer in elkaar op en lijk je met je partner tot één ziel te versmelten. Deze combinatie van heel verschillende energieën is heel effectief. Dat het ballet dan ook nog eens op prachtige muziekstukken van Feruccio Busoni, Erkki-Sven Tüür en Arvo Pärt is gechoreografeerd, maakt het voor mij helemaal compleet.”   - Maia Makhateli, eerste soliste bij Het Nationale Ballet

Edo Wijnen

Edo Wijnen (HNB) over Two Gold Variations

“Werken met Hans? Dat is elke keer weer een feest. Zijn stukken zijn prachtig en ze kloppen als een bus. De stappen helpen de muziek, de muziek helpt de stappen. Niet te veel poespas: arm omhoog, arm omlaag, klaar. Het is gewoon logisch. Two Gold Variations is heel strak en heel snel, dus het is belangrijk dat alle dansers echt dezelfde passen uitvoeren. We dagen elkaar daar ook in uit, vooral als partners onderling: qua kracht en snelheid zijn we aan elkaar gewaagd, dus we stimuleren elkaar om elke beweging tot in de puntjes te verfijnen. Ik voel een beetje ‘kameraadschap’ in dit stuk; we moeten op elkaar letten en elkaar aanvoelen. Nu ik het werk vaker heb gedanst, kan ik ook steeds meer letten op de kleine accenten en details en kan ik er nog dieper induiken.”   - Edo Wijnen, tweede solist bij Het Nationale Ballet

James Stout

James Stout (HNB) over Adagio Hammerklavier

“Ga zitten en laat je meenemen in wat er nu gaat gebeuren. Adagio Hammerklavier is bedeesd en intiem, en tegelijkertijd riskant. Maar als het werkt, is het magisch. Er gebeurt iets persoonlijks op het toneel: er hangt een spanning waar het publiek met zijn neus bovenop zit. Met mijn partner voer ik eigenlijk een dialoog; ik luister naar haar en reageer op haar bewegingen. We praten samen, zonder woorden. Hans geeft ons daar de ruimte voor: hij stimuleert je om te reageren op hoe je je voelt en met wie je danst, en staat daarbij open voor elke persoonlijkheid. Voor geen enkele danser in dezelfde rol zullen de correcties ooit hetzelfde zijn: Hans kijkt naar wie jij bent en baseert daar zijn aanwijzingen op.”   - James Stout, eerste solist bij Het Nationale Ballet

Cassandra Martin

Cassandra Martin (NDT2) over Simple Things

“Je verstoppen zit er niet in: in Simple Things wordt je meest kwetsbare kant blootgesteld aan het publiek. Alles draait om eenvoud; om de schoonheid van wat er gezegd kan worden in stilte. Van Hans heb ik geleerd om je gevoel en ideeën onder het oppervlak te creëren. Zo geef je het werk een zekere laag van complexiteit mee en maak je het interessanter voor de toeschouwer, zonder je emoties echt in grote porties aan het publiek voor te hoeven schotelen. Dat vind ik het mooiste aan het dansen van zijn werk. Plus, Hans neemt zichzelf en zijn werk niet al te serieus. Dat zorgt voor een heel relaxte sfeer en het geeft ons de ruimte om al die verwachtingen en eisen aan onszelf een beetje te laten varen, en gewoon – simpelweg – te bewegen.”   - Cassandra Martin, danser bij NDT2

Pascal Johnson

Pascal Johnson (HNB) over Symphonieën der Nederlanden

Symphonieën der Nederlanden was het eerste werk dat ik leerde toen ik in 2018 bij Het Nationale Ballet kwam. Het betekent voor mij fantastische muziek en een leuke tijd hebben door samen te dansen met collega’s. Je staat in totaal met 24 dansers op het toneel – zowel mannen als vrouwen – en moet samen zorgen voor een strak geheel. Het begint langzaam en serieus, maar halverwege wordt de muziek steeds opzwepender en worden de lichten feller. Vooral aan het einde voelt het bijna niet meer alsof je aan het optreden bent. Je wordt meegesleept door de jazzy muziek en de flashy kostuums die we dragen, waardoor het dansen bijna vanzelf gaat.”   - Pascal Johnson, corps de ballet bij Het Nationale Ballet

Anna Tsygankova

Anna Tsygankova (HNB) over 5 Tango’s

5 Tango’s is een heel intens stuk, op een goede manier. Het laat de vonk zien die overspringt tussen een man en een vrouw; de pure passie die kenmerkend is voor de Argentijnse tango. De muziek neemt je mee naar een intieme wereld en als partners ga je helemaal in elkaar op. Dat maakt het stuk heel opwindend – ik zou bijna willen zeggen hot! Maar de choreografie toont ook de diepte van een relatie en het verdriet dat hier soms bij komt kijken, en reflecteert daarmee eigenlijk op het hele leven. Tegelijkertijd is het, zoals kenmerkend voor de werken van Hans van Manen, heel minimalistisch. Hans weet met de kleinste bewegingen een bepaald idee of een bepaalde essentie over te brengen. En hoe je dat als danser uitvoert, laat hij je in de studio nog altijd het liefst zelf zien.”   - Anna Tsygankova, eerste soliste bij Het Nationale Ballet

Davide Dato

Davide Dato (Wiener Staatsballett) over Four Schumann Pieces

“In de rol van ‘Der Mann’ in Four Schumann Pieces begin en eindig ik alleen op het podium, en daartussen dans ik duetten met twee vrouwen en een man. Voor mij vertelt dit werk het verhaal van een levensavontuur: je maakt van alles mee met verschillende mensen, maar uiteindelijk sluit je de cirkel en eindig je alleen, net zoals je alleen op de wereld bent gekomen. Ook ikzelf maak nu als het ware een cirkel rond: mijn eerste optreden op het podium van het Wiener Staatsballett was Van Manens Lied Ohne Worte, zo’n vijftien jaar geleden. Als jonge, ietwat naïeve danser had ik toen nog maar weinig benul van wat een Van Manen-werk nu precies inhoudt. Nu krijg ik de kans om zijn werk met wat meer rijpheid uit te voeren en geniet ik vooral van Van Manens ongelooflijke muzikaliteit. De danspassen zijn zo’n organisch geheel met de muziek, dat tellen niet meer nodig is – dat is zo bevrijdend! Het lijkt wel alsof ik je niet danst ‘op’ de muziek, maar gewoon de muziek ‘danst’.”   - Davide Dato, danser bij het Wiener Staatsballett

Sven de Wilde

Sven de Wilde (Junior Company) over In the Future

“Zodra de muziek aan gaat, kun je niet meer stilstaan. In the Future is speels en we gaan gewoon helemaal los. Je mag je sexy voelen, comfortabel voelen, en het gaat erom dat je weet wie je bent. Want je mág ook zijn wie je bent: ik kan mijn eigen karakter in het stuk naar voren laten komen en een eigen gevoel aan de bewegingen meegeven. Dat doen we allemaal: het gaat om twaalf persoonlijkheden die samen iets neerzetten. Je bent je daarom ook bewust van wie zich om je heen bevinden: achter, voor, links, rechts – we zoeken continu de connectie met elkaar. Daaruit halen we energie, die we doorgeven en uitstralen. Dat we een stuk van Hans mogen dansen geeft überhaupt veel energie, en al helemaal wanneer hij opeens in de studio verschijnt! Het voelt als een eer dat al zo veel generaties hun eigen twist aan dit stuk hebben gegeven en dat wij – als jongste generatie – dit nu ook mogen doen.”   - Sven de Wilde, eerstejaars bij de Junior Company van Het Nationale Ballet

Jozef Varga

Jozef Varga (HNB) over Variations for Two Couples

“Ik heb werken met Hans altijd als fantastisch ervaren. Hij is inspirerend, motiverend, energiek, eerlijk, gedetailleerd, to the point; eigenlijk alles wat je wil in de studio. Zijn Variations for Two Couples heeft bij mij inmiddels een speciaal plekje gekregen. Ik was onderdeel van de eerste cast, voor wie Hans het ballet in 2012 creëerde, en het was bovendien het eerste Van Manen-ballet dat ik als balletmeester heb ingestudeerd bij een ander gezelschap, afgelopen maand bij het Philadelphia Ballet. Door deze nieuwe functie heb ik het werk op een heel andere manier kunnen bekijken. Je bent niet langer een stukje van de puzzel, maar moet alle stukjes kennen en reflecteren op het geheel. Daardoor ben ik des te meer het belang gaan inzien van de connectie tussen de koppels en hoe dit het visuele aspect van het ballet ten goede komt. Want die connectie, en de spanning, dualiteit, dynamiek en sensualiteit die hierbij horen, is waar Variations for Two Couples om draait.”   - Jozef Varga, eerste solist bij Het Nationale Ballet

Allessandro Giaquinto

Allessandro Giaquinto (Stuttgarter Ballett) over Solo

“Als danser leef je in een competitieve wereld: constant word je gedreven om beter te zijn dan je collega’s – en uiteindelijk jezelf. Dat is waar Solo over gaat: drie dansers wisselen elkaar af in een razendsnelle choreografie, en kijken vanuit de coulissen toe hoe elke danser de grens verlegt en zo de ander naar een hoger niveau tilt. Maar hun competitie is niet venijnig: het is een vorm van vriendschap. Zo’n geruststellende mindset heeft me enorm vooruitgeholpen, zowel in mijn carrière als tijdens het uitvoeren van de moeilijke danstechniek van dit stuk. De bliksemsnelle danspassen en draaibewegingen dwingen je namelijk om je lichaam vanaf de eerste stap de baas te worden. Dat kan alleen door in de snelheid van de choreografie een bepaalde rust te vinden. Zo wordt Solo bijna een spelletje: hoe snel kan ik gaan? Tussen welke bewegingen kan ik ademen? Van Manen is dan ook een meester in spelen met contrasten: de gejaagde vioolmuziek van Bach combineren met heupbewegingen die je bij wijze van spreken op het strand zou uitvoeren – dat is geniaal.”   - Allessandro Giaquinto, danser bij het Stuttgarter Ballett

 

Floor Eimers

Floor Eimers (HNB) over Concertante

“In werken van Hans voel ik me altijd de ultieme danser. Ik kan mezelf laten zien als artiest, maar krijg ook de ruimte om gewoon Floor te zijn. Zo ook in Concertante: het haalt het beste in je naar boven. De bewegingen zijn heel krachtig en lenen zich er volledig voor om in optimale staat op het toneel te staan. Samen met mijn partner moet ik echt een flow vinden die klopt én waar Hans tevreden mee is. We letten daarom goed op elkaar: we kijken om ons heen, vangen stiekem elkaars blik en zorgen dat we op hetzelfde moment bewegen. Dat zorgt voor een mooie spanning op het toneel, die we echt samen voelen – met zijn tweeën en met de hele groep.”   - Floor Eimers, tweede soliste bij Het Nationale Ballet

Hans van Manen

Het internationale belang van Hans van Manen

Lees meer