Vijftig jaar De Nationale Opera

Toelichting Pierre Audi bij seizoen 2015 - 2016

DNO bestaat vijftig jaar.

We willen deze mijlpaal vieren met een feestelijk jubileumseizoen waarin onze belangrijkste activiteiten uitgebreid aan bod komen.

De uitvoerende kunsten, waaronder opera als meest complexe vorm, zijn per definitie vluchtig. Ook al zien sommigen opera en ballet als kunstvormen uit het verleden, ze staan in werkelijkheid springlevend in het heden en streven ze ernaar om met passie de uitdagingen van de toekomst te omarmen. Dit is precies wat wij in dit jubileumjaar naar voren willen brengen.

Eeuwenlang hebben componisten de opera verder ontwikkeld door te experimenteren met het huwelijk tussen woorden en muziek.

Dit avontuur blijft door zijn rijkdom en betekenis zeer aantrekkelijk voor het publiek. De laatste vijftig jaar heeft een operahuis als DNO kunnen bloeien door met zijn bezoekers de rijke historie van het muziektheater te delen. Zij blijven diepe waardering en openheid tonen voor elk onderdeel van het repertoire, zowel het oude als het nieuwe. Nu er een nieuwe halve eeuw van onze geschiedenis begint, willen wij ons werk opdragen aan de kunstenaars wier talent en passie de kern vormen van dat waar wij voor staan, en aan het publiek zonder wiens nieuwsgierigheid en enthousiasme wij niet zouden bestaan.Vanuit deze gedachte presenteren wij met trots het seizoen 2015-2016.

Het seizoen opent met een nieuwe productie van Strauss' Der Rosenkavalier, onder leiding van Marc Albrecht en in regie van Jan Philipp Gloger. Met deze opera ging DNO vijftig jaar geleden van start. Gloger is een uitstekende theaterregisseur, wiens gedetailleerde, naturalistische stijl goed past bij dit stuk met zijn subtiele mengeling van komedie en schrijnende tragedie.

Met de eerste productie aan het Waterlooplein van een van Verdi's beroemdste en populairste opera's, Il trovatore, gaat een wens van veel operaliefhebbers eindelijk in vervulling. Het betreft een tweede samenwerking met het team van DNO's recente Faust: Àlex Ollé van het regiecollectief La Fura dels Baus tekent voor deze nieuwe enscenering. Maurizio Benini heeft de muzikale leiding.

Nieuw licht laten schijnen op een bekend meesterwerk is een belangrijke missie voor het gezelschap. Op deze manier benaderen wij ook de nieuwe productie van Humperdincks Hänsel und Gretel, onder leiding van Marc Albrecht en in regie van Lotte de Beer. Dit sprookje wordt geherinterpreteerd in een fantasiewereld die in sterke mate voortkomt uit de contradicties van onze moderne wereld − wreed en prachtig, verbijsterend en hilarisch.

Een van de krachtigste producties van Mozarts Don Giovanni uit de laatste jaren werd geregisseerd door Claus Guth. DNO brengt deze opnieuw uit met een uitmuntende bezetting, eveneens onder leiding van Marc Albrecht.

Wij hebben alles in het werk gesteld om in dit jubileumseizoen ons publiek een nog bredere schakering aan nieuwe producties te bieden dan gewoonlijk. Dit is mogelijk geworden door belangrijke coproducties met enkele zeer prestigieuze instellingen. Zo is Il trovatore een coproductie met de Parijse Opéra en was Händels Ariodante eerder te zien tijdens het Festival d'Aix-en-Provence. Richard Jones is de regisseur en Andrea Marcon leidt Concerto Köln. Barokmuziek is sinds tientallen jaren van groot artistiek belang voor DNO.

Het hart van ons gezelschap is zonder twijfel ons geweldige koor, een van de meest indrukwekkende operakoren ter wereld. Moesorgski's epische opera Chovansjtsjina is een kooropera zoals weinig andere. Deze productie wordt voor het eerst in dit land ten tonele gebracht door Christof Loy, demuzikale leiding heeft Ingo Metzmacher.

Net zo'n mooie uitdaging voor ons koor is Berlioz' Roméo & Juliette. De choreografe Sasha Waltz − van wie de recente productie van Orfeo een doorslaand succes in ons theater was − schiep van deze symphonie dramatique een productie waarin het koor en het corps de ballet, zang- en balletsolisten als één team op de bühne zullen werken. Deze unieke enscenering, oorspronkelijk gemaakt in opdracht van de Parijse Opéra, komt in Amsterdam weer tot leven als een unieke eerste nauwe samenwerking tussen De Nationale Opera en Het Nationale Ballet. Kazushi Ono leidt het Nederlands Philharmonisch Orkest.

Mariss Jansons, het Koninklijk Concertgebouworkest en regisseur Stefan Herheim komen voor de tweede keer terug naar het gezelschap als team voor een Slavische klassieker: Tsjaikovski's Pique dame. Nadat zij een paar jaar geleden Tsjaikovski's Jevgeni Onjegin hadden benaderd vanuit het perspectief van verschillende periodes uit de recente Russische geschiedenis, zullen zij het verhaal van Pique dame vertellen als een intieme biografische reis door het complexe karakter van de componist. Deze nieuwe productie is een coproductie met Royal Opera House Covent Garden.

Het seizoen bevat slechts één, maar wel een uiterst belangrijke reprise: Poulencs Dialogues des Carmélites in de bij velen geliefde enscenering van Robert Carsen. Na de Amsterdamse première in 1997 is dit onbetwist de meest succesvolle internationale exportproductie geworden die ons huis ooit heeft gekend. Voorstellingen waren te zien in dertien landen. Om dit record te vieren hernemen wij Dialogues voor de laatste keer − met een uitmuntende bezetting, geleid door Stéphane Denève.

In het kader van ons talentontwikkelingsprogramma presenteren wij ook Poulencs Les mamelles de Tirésias, in samenwerking met het European Network of Opera Academies.

Robert Carsen regisseert een speciaal Jubileum Gala, dat zal worden gedirigeerd door onze chef-dirigent Marc Albrecht op 6 november. Bij het Nederlands Philharmonisch Orkest en het Koor van De Nationale Opera voegen zich tal van artiesten die essentiële bijdragen hebben geleverd aan de artistieke prestaties van DNO door de jaren heen.

Geen jubileum is compleet zonder dat er nieuwe opera's ten doop worden gehouden. Het werken met levende componisten uit de hele wereld is altijd een essentiële rode draad geweest voor DNO. Om dit feit te benadrukken zijn wij voor dit Jubileumseizoen medeopdrachtgevers van drie nieuwe werken door componisten met heel verschillende stijlen en inspiratiebronnen.

De Finse componiste Kaija Saariaho heeft in samenwerking met regisseur Peter Sellars een double-bill geschreven die gebaseerd is op een bewerking door Ezra Pound van twee
Japanse Nôh-stukken: Only the Sound Remains. De wereldberoemde countertenor Philippe Jaroussky zal in beide delen de hoofdrol zingen.

Louis Andriessen, onze belangrijkste componist na Sweelinck, zal zijn vijfde grote opera voor DNO schrijven. Theatre of the World is geïnspireerd door leven en werk van Athanasius Kircher. Het betreft een coproductie met het Los Angeles Music Center en het Holland Festival 2016. Pierre Audi regisseert en de gebroeders Quay leveren het ontwerp voor deze opera, die in Koninklijk Theater Carré te zien zal zijn.
Michel van der Aa, aan wiens operacarrière DNO sterk heeft bijgedragen, doet over de hele wereld van zich spreken door zijn eigen experimentele stijl van muziektheater. Hij biedt ons een nieuw werk voor sopraan, bariton en 3D-film, dat zal worden gepresenteerd in het Muziekgebouw aan 't IJ, Blank Out.

Twee van de bovengenoemde wereldpremières zullen het middelpunt vormen van een nieuw festivalinitiatief ter gelegenheid van het Jubileum. Dit festival focust op toekomstperspectieven. De eerste Opera Forward, zoals we het festival noemen, zal plaatsvinden vanaf 15 maart 2016. Tijdens tien dagen zal DNO voor het eerst een samenwerking presenteren met de Nederlandse Reisopera en Opera Zuid: een nieuwe productie van Cimarosa's Il matrimonio segreto. Naast operavoorstellingen zal Anthony Heidweillers derde outreachproject voor het gezelschap − met als thema: de menselijke ziel, die de kern is van opera als kunstvorm − een van de activiteiten zijn die ons gezelschap verbinden met de stad Amsterdam, met het ontwikkelen van nieuw talent en met nieuw publiek.

Dit historische seizoen zal worden besloten met een passend eerbetoon aan van de meest bijzondere operazangers op wereldniveau uit onze tijd: Eva-Maria Westbroek. In een semi-enscenering door Pierre Audi zal deze grote kunstenares worden begeleid door het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Eva-Maria Westbroek zal twee heldinnen vertolken die nietsontziend zijn in hun verliefdheid en die zonder vrees
hun noodlot tegemoetgaan: Berlioz' Cléopâtre en Strauss' Salome. Een avond die ons eraan herinnert dat opera in zijn beste vorm een nobele en sobere combinatie is van theatrale intensiteit en muzikale poëzie.

Om er zeker van te zijn dat de komende vijftig jaar nog creatieveren vruchtbaarder zullen zijn voor de opera in dit land dan de eerste halve eeuw, moeten we doorgaan met experimenteren, risico's nemen en nieuwsgierigheid stimuleren. Het nog meer benadrukken van de kracht en de schoonheid van opera betekent een herwaardering van de rol van de kunst in de maatschappij, die onze levens doordringt met
hoop en betekenis, maar vooral met de zo onmisbare compassie en tolerantie.

Deze viering belooft gedenkwaardig te worden in haar omvang, diversiteit en kwaliteit. Wij hopen dat u hier aan kunt bijdragen door zoveel mogelijk activiteiten bij te wonen. En vergeet u vooral niet om nieuwe operabezoekers en jonge mensen mee te nemen. Het gaat erom woorden en muziek te verspreiden. Wij hopen dat dit jubileumseizoen de grootste fanclub voor opera in het leven zal roepen die de uitvoerende kunsten in dit land ooit hebben gekend!

Het feest kan beginnen!

Pierre Audi
Directeur De Nationale Opera