De Nationale Opera presenteert

Die Soldaten Bernd Alois Zimmermann (1918-1970)

Deze productie was te zien in november 2010

Die Soldaten

Bernd Alois Zimmerman
Oper in vier Akten
Libretto van Bernd Alois Zimmermann, naar het gelijknamige toneelstuk van Jakob Michael Reinhold Lenz
Wereldpremière 15 februari 1965, Opernhaus, Keulen

 

Deze productie

Reprise uit 2002/2003
Première 9 november 2010
Naar een origineel concept voor de Sächsische Staatsoper Dresden, 1995

Over de opera

Met complexe simultaanscènes en verschillende orkesten maakt de componist de klassieke geschiedenis van het soldatenliefje Marie met haar hang naar het hogere tot een parabel over hedendaagse maatschappelijke structuren en tot een aanklacht tegen elke vorm van onderdrukking - militair, sociaal zowel als privé.

Het verhaal

Lille en Armentières, gisteren, vandaag en morgen. Nadat de galanterieënhandelaar Wesener met zijn familie uit Armentières naar Lille is verhuisd, schrijft zijn dochter Marie een brief aan de moeder van haar verloofde Stolzius, die in Lille is gebleven. Stolzius is blij en schrijft meteen terug, maar intussen heeft Marie baron Desportes ontmoet, die in het Franse leger dient. Wesener waarschuwt zijn dochter tegen een dergelijke verbintenis. Als Stolzius om Maries hand vraagt, houden vader en dochter hem echter aan het lijntje, omdat ze Desportes toch wel een goede partij vinden. 

In een café in Armentières zitten officieren te drinken en kaart te spelen. Na een dans komt Stolzius binnen, die door allen geplaagd wordt omdat Marie is gesignaleerd met Desportes. Hij vertrekt en stuurt Marie een boze brief, die ze aan Desportes laat zien. Deze dicteert een beledigend antwoord, verleidt Marie en vertrekt. Weseners moeder voorziet dat het met haar kleindochter slecht zal aflopen, terwijl Stolzius’ moeder tevergeefs probeert haar zoon te overtuigen dat Marie hem niet waard is. 

Om zich te wreken is Stolzius oppasser geworden van de officier Mary, met wie Marie inmiddels contact heeft. Niettemin heeft ze alweer een nieuwe aanbidder, de jonge graaf De la Roche. Diens moeder overtuigt hem dat hij van de verhouding moet afzien en neemt Marie in dienst. 

Mary heeft in de tuin van gravin De la Roche een ontmoeting met Marie, die wordt onderbroken door de komst van de gravin. Marie loopt weg. Ondanks de waarschuwing van gravin De la Roche gaat Marie toch weer in op een verzoek van Desportes om een rendez-vous. Dat komt haar duur te staan, want ze wordt verkracht door een van Desportes’ ondergeschikten. Ze gaat vervolgens in de prostitutie. Stolzius wil zich wreken. Terwijl Desportes en Mary samen dineren, luistert Stolzius, die hen bedient, hun gesprek af. Desportes noemt Marie een hoer en vertelt hoe hij zijn jager opdracht gaf haar te onderscheppen voordat ze bij hemzelf zou aankomen. Mary merkt verontwaardigd op dat hijzelf graag met Marie had willen trouwen. Stolzius vergiftigt de soep van Desportes. Als deze een pijnlijke dood sterft, schreeuwt Stolzius de naam van Marie in zijn gezicht en neemt zelf vergif in. Wesener wordt op straat aangesproken door een bedelares. Eerst weigert hij haar geld te geven, maar doet dat vervolgens toch, denkend aan zijn eigen dochter. Hij ziet niet dat zij het is.

Team, Cast en Koor

Muzikale leiding 
Hartmut Haenchen
Regie 
Willy Decker
Instudering regie 
Meisje Barbara Hummel
Decor 
Wolfgang Gussmann
Kostuums 
Wolfgang Gussmann
Frauke Schernau
Licht 
Friedewalt Degen
Choreografie 
Kimiho Hulbert
Orkest 
Nederlands Philharmonisch Orkest
Toneel-slagwerk 
Maarten Rongen
Barry Jurjus
Bart de Vrees
Alice Emor
Johan Faber
Rutger Schehrer
Jazzcombo 
Cyrill van Poucke, trompet
Sergio Hamerslag, klarinet
Olaf Tarenskeen, gitaar
Hans Roelofsen, contrabas
Instudering Offiziere 
Hay Beurskens
Martin Wright
Wesener (Galanteriehändler) 
Frode Olsen
Marie 
Claudia Barainsky
Charlotte 
Lani Poulson
Weseners alte Mutter 
Hebe Dijkstra
Stolzius, Tuchhändler 
Michael Kraus
Stolzius’ Mutter 
Kathryn Harries
Obrist (Graf von Spannheim) 
Marek Gasztecki
Desportes (Edelmann) 
Tom Randle
Pirzel (Hauptmann) 
Alexander Kravets
Eisenhardt (Feldprediger) 
Urban Malmberg
Haudy (Offizier) 
Adrian Clarke
Mary (Offizier) 
Kay Stiefermann
Drei junge Offiziere 
Jeroen de Vaal
Brian Galliford
Pascal Pittie
Die Gräfin de la Roche 
Helen Field
Der junge Graf, ihr Sohn 
Christian Baumgärtel
Der Bediente der Gräfin 
Brian Galliford
Der junge Fähnrich 
Niklaus Kost
Der betrunkene Offizier 
Erik Slik
Drei hauptleute 
Jan-Willem Baljet
Henk Gunneman
Frans Huijts
Andalusierin (danser) 
Kimiho Hubert
Drei Fähnriche 
Sagi Amir Gross
Samon Presland
Pim Veulings
Offiziere (zangers) 
Hans van Dijk
Wiebe Gotink
Henk Gunneman
Bas Kuijlenburg
Ragnar van Linden van den Heuvell
Karel Ludvik
Matthijs Mesdag
Leo van der Plas
Tiemo Wang
Offiziere (slagwerkers) 
Niels van der Leest
Theun van Nieuwburg
Jan-Willem van der Poll
Eric Robillard
Arjan Roos
Rombout Stoffers
Gábor Tarjan
Maurice Vastenouw
Barry Jurjus

Nederlands Philharmonisch Orkest

Het Nederlands Philharmonisch Orkest | Nederlands Kamerorkest behoort als vaste orkestpartner van De Nationale Opera tot de beste Europese operaorkesten. Marc Albrecht is sinds 2011 chef-dirigent van het NedPhO|NKO en van De Nationale Opera. Hij leidde onder meer spraakmakende producties van Die Frau ohne Schatten, Schatzgräber, Elektra en Die Meistersinger. Het orkest boekte ook een groot succes met de integrale uitvoering van Der Ring des Nibelungen onder leiding van Hartmut Haenchen.

Het NedPhO|NKO presenteert zich nationaal en internationaal ook in een gevarieerde concertprogrammering. Thuiszaal is Het Koninklijk Concertgebouw. Het orkest verbindt artistieke excellentie met gastvrijheid voor een breed publiek en neemt verantwoordelijkheid voor de toekomst met omvangrijke programma’s voor educatie en talentontwikkeling. Klassieke muziek wordt zo bereikbaar voor iedereen.

    di 21 jan Kasper Jansen, NRC Handelsblad

    ‘Voor het laatst herhaalt de Nederlandse Opera de productie van Die Soldaten van Bernd Alois Zimmermann (1918-1970), in 2003 hèt opera-evenement van het jaar. Opnieuw is deze ooit als onuitvoerbaar en onzingbaar beschouwde opera een groot publiekssucces. Zimmermanns lyrische en expressionistische avantgardisme is inmiddels klassiek. Die Soldaten (1965) is gebaseerd op een 18de eeuws fel-realistisch zedendrama over onoverbrugbare verschillen en rangen en standen in een kazernestad in de tijd van de Sturm und Drang. Onder de soms absurdistische oppervlakte is Die Soldaten een huiveringwekkende metafoor voor alle oorlog en ellende in de wereld. Regisseur Willy Decker ziet in elk mens de kiem van verwoesting – de soldaat is het prototype daarvan. Alle personages verwoesten elkaar, alleen de grootmoeder blijft in leven. Die Soldaten is een remake van Wozzeck (1925), de hartverscheurende soldatenopera van Alban Berg. Ook hier filmisch-flitsende korte scènes, komisch èn satirisch, schrikwekkend en treurig. Hartmut Haenchen dirigeert op superieure wijze een massaal muziekleger: 22 vocale solisten, 18 officieren (slagwerkers en zangers), 137 musici inclusief een jazzcombo, 4 dansers en 80 figuranten. Het Nederlands Philharmonisch Orkest levert een topprestatie. Het terzet van de sopranen Claudia Barainsky, Lani Poulson en Helen Field gaat door merg en been. Het militairistische slot in surround sound is verpletterend.’

    di 21 jan Roeland Hazendonk, Het Parool

    ‘Weinig opera’s van na de Tweede Wereldoorlog hebben zich een vaste plek op het reportoire verworven, maar Die Soldaten van Bernd Alois Zimmermann komt nog steeds als een mokerslag aan. […] Zonder een ijzersterke enscenering komt dit stuk nooit echt tot leven. Willy Decker heeft dat geweldig ingevuld. Deze voorstelling is exemplarisch voor modern en conceptueel muziektheater. Decker en decor- en kostuumontwerper Wolfgang Gussmann hebben het stuk in een lege schoenendoos op het toneel geplaatst, die geen enkele uitweg biedt aan de personages. De achterwand kan openklappen, maar het hellend vlak dat zo ontstaat biedt alleen uitzicht op een bloedrode lege ruimte. Binnen dat lege, naargeestige kader zijn de personages in felle kleuren getekend. De placering, de beweging en de spanning tussen de personen: het is allemaal even raak. Muzikaal is Die Soldaten ook geweldig. Hartmut Haenchens terugkeer bij De Nederlandse Opera met zijn voormalige eigen Nederlands Philharmonisch Orkest is een triomf. Hij weet zowel de heftige lading als de enorme rijkdom aan detail en kleur van de hondsmoeilijke partituur te realiseren. De cast zingt geweldig en daarboven zweeft dan nog de sopraan van Claudia Barainsky in overtreffende trap als een aangrijpende Marie.’

    di 21 jan Bela Luttmer, De Volkskrant

    ‘Er komen grote thema’s voorbij in het Muziektheater: de strijd van de eenling tegen de massa, het meisje tegen de volwassen wereld, onschuld tegen onverschilligheid. Daar kun je pagina’s over volschrijven en urenlang over debatteren maar je hebt er de voorstelling Die Soldaten van de Nederlandse Opera voor nodig om de emoties erachter tot je te laten doorschemeren. […] Door een snelle, filmische schakeling tussen de verschillende scènes en zijn rauw realistische inhoud levert Die Soldaten een niet te onderschatten mogelijkheid een nieuw, jong publiek voor opera te interesseren. […] Het Nederlands Philharmonisch Orkest, fenomenaal gedirigeerd door voormalig chef-dirigent Hartmut Haenchen, krijgt voor de gelegenheid versterking van gitaar, synthesizer, orgel en een jazzorkestje. De oerknal waarmee het stuk begint laat zich dan ook pijnlijk voelen, zeker in combinatie met het beklemmende toneelbeeld van een zwarte doos, waarin de regisseur Willy Decker en de vormgever Wolfgang Gussmann een mensenmassa van tachtig grauw geschminkte figuranten hebben gepropt. […] Gussmann gebruikt kleur om ook het beeld te laten schreeuwen: rood voor de soldaten, die door een mechanische choreografie hun individuele karaktertrekken aan de kant hebben gezet. Als de zachtblauw geklede Marie verleid is door een van hen, draagt ze rode schoenen. Dat beeld maakt meer indruk dan welke platte seksscène ook. Zimmermann heeft met een feilloze precisie gespeeld met spanning en ontspanning. Als de hysterie zijn hoogtepunt bereikt, is er ineens stilte. Het doek valt en er klinkt een jazzbandje. In het massale orkest maakt hij ruimte voor tere gitaartonen. De rol van Marie vraagt een zachtmoedige toon, maar ook krijsende wanhoop. Bij de Duitse sopraan Claudia Barainsky lijkt het alsof de moeilijke muziektaal van Zimmermann rechtstreeks uit haar hart stroomt. De mannen en vrouwen om haar heen zijn al even goed gecast. Frode Olsen, Lani Poulson, Michael Kraus, Tom Randle, Kay Stiefermann en ook de oudere Hebe Dijkstra maken de voorstelling tot een topervaring.’