De Nationale Opera presenteert

Il ritorno d´Ulisse in patria Claudio Monteverdi (1567-1643)

Deze productie was te zien in september 2007

IL RITORNO D'ULISSE IN PATRIA

Claudio Monteverdi
Dramma in musica
Libretto van Giacomo Badoaro
Wereldpremière februari 1641, Teatro San Cassiano, Venetië

 

DEZE PRODUCTIE

Uitvoeringsversie van Glen Wilson
Reprise uit 1990/91 en 1998/99
Première 2 september 2007
Deze productie maakte deel uit van de Monteverdi-cyclus aan het begin van het seizoen 2007/08.

Over de opera

Monteverdi’s muzikale idioom was volkomen nieuw, omdat het zichzelf dienstig maakte aan de tekst, maar deze tegelijkertijd ook dramatiseerde. Het conflict rondom de terugkeer van Odysseus wordt op twee niveaus uitgewerkt: de goden willen deze namelijk evenzeer beletten als de schare vrijers die dingen naar de hand van de achtergebleven Penelope. Minerva, die zich als beschermgodin van Odysseus opwerpt, weet een goede afloop te bewerkstelligen. Zij brengt Penelope op het idee de vrijers aan een krachtmeting te onderwerpen: wie de boog van Odysseus weet te spannen, krijgt Penelope tot vrouw. Natuurlijk komt de vermomde Odysseus als overwinnaar uit de strijd. Maar pas wanneer Penelope hem daadwerkelijk als haar man herkent, is ze bereid haar zelfgekozen martelaarschap op te geven.

Het verhaal

Proloog
De Menselijke Vergankelijkheid beklaagt het lot van de mens – speelbal van de Tijd, het Lot en de Liefde.

I
Penelope wacht al 20 jaar op de terugkeer van haar man, koning Ulisse van Ithaka. Na de val van Troje wordt zijn terugkeer telkens verhinderd door de woede van de zeegod. Intussen wordt Penelope belaagd door vrijers die naar haar hand dingen. De Faiaken hebben de uitgeputte Ulisse op het strand van Ithaka achtergelaten. Vermomd als herder geeft de godin Minerva hem voor de veiligheid het uiterlijk van een oude man. Gastvrij wordt hij onthaald door de herder Eumete. Minerva brengt Telemaco, Ulisses zoon, naar zijn vader.

II
Telemaco vertelt Penelope over de schoonheid van Helena van Troje, die hij heeft gezien toen hij op zoek naar Ulisse was. Maar zijn moeder wil niets horen over de vrouw die zo veel leed veroorzaakt heeft. Hoewel de vrijers het haar steeds lastiger maken, blijft Penelope standvastig. Eumete meldt haar dat Ulisse spoedig zal terugkeren. Penelope daagt de vrijers uit om Ulisses boog te spannen, maar niemand slaagt erin. Ulisse – met Eumete meegekomen en nog steeds in vermomming – spant de boog en doodt alle vrijers. Pas wanneer hij details van hun echtelijk bed weet te beschrijven, gelooft Penelope dat haar man weer bij haar is.

Team en cast

Muzikale leiding 
Glen Wilson
Regie 
Pierre Audi
Decor 
Michael Simon
Kostuums 
Jorge Jara
Licht 
Jean Kalman
Orkest 
Esxatos
Ulisse 
Paul Nilon
Penelope 
Patricia Bardon
Minerva 
Wilke te Brummelstroete
Telemaco 
Ed Lyon
Tempo / Antinoo 
Alan Ewing
Anfinomo / L´Umana Fragilità 
David Cordier
Amore 
Machteld Baumans
Pisandro 
Thomas Michael Allen
Eurimaco 
Jeroen de Vaal
Iro 
Nigel Robson
Melanto / Fortuna 
Tania Kross
Eumete 
Paul Agnew
    do 23 jan Frits van der Waa, De Volkskrant

    'Audi heeft in L'Orfeo kans gezien de ongereptheid van het drama te bewaren, met behulp van een drom in natuurtinten uitgedoste herders [...] een grote, prachtig weerspiegelende vijver, een muurtje en een aantal meterslange boomstammen. [...] Van de mythische figuren en gewone mensen die [Orfeo] ontmoet, is sopraan Tania Kross de meest hartveroverende [...] Kross oogst opnieuw sympathie in Il ritorno d'Ulisse in patria [...] De terughoudendheid van Audi's regie leidt, samen met de kostuums van Jorge Jara en het decor van Michael Simon, tot een minimale, bijna onderhuidse expressie, die de welsprekendheid van de muziek voortdurend dient en tot in de kern blootlegt. De muzikale ondersteuning, soms op het summiere af, verscherpt de concentratie. [...] De Nederlandse alt Christianne Stotijn geeft in haar fraaie Monteverdi-debuut veel blijk van baroksmaak [...] De trilogie, die vanaf 15 september nog wordt aangevuld met de voorstelling Madrigalen, bewijst zich in elk geval als een majestueus operamonument, zowel voor Monteverdi als Audi [...]'

    do 23 jan Peter van der Lint, Trouw

    [...] deze Monteverdi's behoren tot de mooiste voorstellingen in het nog immer voortdurende Audi-tijdperk bij DNO. Grote vragen waren of de producties de tand des tijds hadden doorstaan én of de presentatie ervan pal achter elkaar iets extra's zou opleveren. In beide gevallen moet het antwoord 'ja' luiden. [...] Tania Kross (La Messagiera) en Judith van Wanroij (Euridice) voldeden prachtig, maar het was een superieure Wilke te Brummelstroete die als Proserpina met de eer ging strijken. Muzikaal leider Stephen Stubbs [...] liet zich een avond later in 'Poppea' mooi op sleeptouw nemen door de bevlogen dirigent Christophe Rousset. Hier een begeleiding van grote klasse en de zangers kwamen hier stuk voor stuk uit de buitencategorie. Van alle drie is 'Poppea' de best geslaagde enscenering, vooral ook door de oogstrelende kostuums van de Japanse Emi Wada. Christianne Stotijn maakte een opvallend en zeer geslaagd debuut bij DNO als de gekrenkte Ottavia [...] Malena Ernman als ongenaakbare Nerone liet geen wens onvervuld, maar bovenal was het de avond van Danielle de Niese. Zelden zo'n verleidelijke Poppea – in stem én figuur – meegemaakt als deze geweldige sopraan. In 'Ulisse', een voorstelling die de beide andere in stilte overtreft, viel de stuwende leiding van Glen Wilson op. Paul Nilon (Ulisse) en Patricia Bardon (Penelope) deden hun illustere voorgangers in deze rollen glorieus eer aan. [...] Ook deze avond een prachtige Te Brummelstroete (Minerva) en een ontwapenende Tania Kross in de meer omvangrijke rol van Melanto. De echte ster van deze avonden was Audi zelf: hij schiep tijdloze schoonheid met eeuwigheidswaarde.'

    do 23 jan Kasper Jansen, NRC Handelsblad

    '[...] L'Orfeo was [...] het eerste deel van de vierdelige Monteverdi-cyclus, waarmee De Nederlandse Opera de komende weken de 400ste verjaardag van de kunstvorm 'opera' viert. De drie bewaard gebleven opera's van Monteverdi [...] worden elk zeven keer uitgevoerd in de opzienbarend intense ensceneringen die artistiek directeur Pierre Audi maakte tussen 1990 en 1995. Hij bewees zijn meesterschap als regisseur en maakte daarmee ook internationaal furore. [...] Met de eenheid in zijn gedachtengoed en zijn constante regiestijl schept Audi een eigen opera-universum. [...] Audi maakt mythische en magische ensceneringen die vanuit stilte en eeuwig duister naar voren komen met decors en kostuums die van alle tijden kunnen zijn. Alle bewegingen volgen de muziek. Alles is beklemmend en aangrijpend met een perfectionistisch gestileerde natuurlijkheid, die elke seconde overtuigt. [...] Nero (fenomenaal gezongen door de Zweedse mezzo Malena Ernma) verstoot zijn echtgenote Ottavia [...] De muzikale uitvoering is voortreffelijk en maximaal expressief, zowel bij de zangers als de instrumentalisten van de authentieke orkestjes Tragicomedia, Concerto Palatino, Les Talens Lyriques en Esxatos. [...] Tal van prachtige rollen zijn er, zoals van Jeremy Ovenden als Orfeus, van Patricia Bardon als Penelope en van Tania Kross als boodschapster in L'Orfeo en als Melanto in Ulisse. De titelrol van L'incoronazione di Poppea wordt exemplarisch verleidelijk gezongen door Danielle de Niese. Christianne Stotijn is afwisselend een statige, een gekwetste en een wraakzuchtige verstoten keizerin Ottavia. Wilke te Brummelstroete als de godin Minerva een power-vrouw met klaroenstem. De mannen zingen soms het zoetelijkst: het slaapliedje van Emiliano Gonzalez-Toro in Poppea en Paul Nilon na de hereniging met Penelope.'