De Nationale Opera presenteert

Rigoletto Giuseppe Verdi (1813-1901)

Deze productie was te zien in november 2004

RIGOLETTO

Giuseppe Verdi
Melodramma in tre atti
Libretto van Francesco Maria Piave
Wereldpremière 11 maart 1851, Teatro La Fenice, Venetië

 

DEZE PRODUCTIE

Reprise uit 1996/97
Première 4 november 2004

Over de opera

Rigoletto legde samen met de kort daarna geschreven Il trovatore en La traviata de grondslag voor Verdi’s wereldfaam. Het werk is gebaseerd op Victor Hugo’s toneelstuk Le roi s’amuse, waardoor de componist al lange tijd geboeid was. Ook ditmaal kwam Verdi in botsing met de censuur: een koning als losbol ten tonele te voeren was uit den boze. Maar toen plaats en tijd van handeling veranderd waren, de vorst tot hertog gedegradeerd was en een ander personage, namelijk de hofnar Rigoletto, een centrale rol had toebedeeld gekregen, stond niets de zegetocht meer in de weg. Rigoletto wordt als een gespleten persoonlijkheid getekend, die enerzijds zonder scrupules voor de pleziertjes van zijn meester zorgt, anderzijds echter een liefhebbende vader is. Contrastrijk en fantasievol is Verdi’s toonzetting van de orkestpartij, die zich van een louter begeleidende functie heeft losgemaakt.

Het verhaal


De wellustige hertog van Mantua heeft in de kerk een mooi meisje gezien, dat hij koste wat kost wil veroveren. Dat belet hem niet gravin Ceprano te belagen, hierbij aangemoedigd door zijn hofnar, Rigoletto. Hoewel deze laatste mismaakt is, gaat het gerucht dat hij thuis een beeldschone minnares verborgen houdt. Terwijl de hertog zich vergrijpt aan de gravin, drijft Rigoletto de spot met haar echtgenoot, die een aan-tal hovelingen oproept wraak te nemen op de gehate nar. Graaf Monterone komt de hertog aanklagen wegens het onteren van zijn dochter. Ook hij wordt door Rigoletto bespot, waarop de gekwetste vader hem vervloekt. 
Op weg naar huis komt Rigoletto de huurmoordenaar Sparafucile tegen, die hem zijn diensten aanbiedt. Rigoletto maakt daar op dat moment nog geen gebruik van. Thuis wordt hij begroet door zijn dochter Gilda, die hij tegen de buitenwereld wil beschermen. Haar moeder is dood en de huishoudster Giovanna zorgt voor haar. Rigoletto drukt Giovanna op het hart niemand binnen te laten. De hertog weet echter waar Gilda – het meisje uit de kerk – woont en sluipt naar binnen als Rigoletto lawaai hoort en even naar buiten gaat. Hij verklaart haar zijn liefde, zij het onder een valse naam. Ook Gilda heeft hem in de kerk gezien en ze is verliefd op de knappe jongeman. Op straat zijn Ceprano en andere hovelingen te horen, en de hertog maakt zich gauw uit de voeten. De groep is voornemens Rigoletto’s ‘minnares’ te ontvoeren. Om de nar hierbij te betrekken vertellen zij hem dat ze gravin Ceprano willen ontvoeren. Ze blinddoeken Rigoletto zodat hij niet ziet dat hij helpt bij het schaken van zijn eigen dochter.

II                       
De hovelingen melden de hertog dat zij hem Rigoletto’s ‘minnares’ komen brengen. Aanvankelijk doet Rigoletto of er niets aan de hand is, totdat hij zich niet langer kan inhouden en als vader een beroep doet op het medelijden van de hovelingen. Gilda stort zich even later huilend in zijn armen. Monterone, door de hertog beschuldigd van samenzwering, passeert hen, op weg naar de gevangenis. Nu belooft Rigoletto de graaf wraak voor hen beiden.

III
Gilda houdt nog steeds van de hertog. Om haar tot inkeer te brengen laat Rigoletto haar zien hoe de hertog een rendez-vous heeft met Maddalena, de zuster van Sparafucile. Rigoletto raadt Gilda aan zich in mannenkleren elders in veiligheid te brengen. Hij draagt Sparafucile op de gast te doden, waarna de nar het lijk om middernacht zal komen halen en in de rivier gooien. Maddalena haalt haar broer over het leven van de charmante jongen te sparen, en de moordenaar verklaart dat hij in diens plaats de eerste de beste bezoeker zal doden. Gilda, die heimelijk is teruggekeerd, hoort dit en besluit haar eigen leven op te offeren. Als Rigoletto de zak met het lijk in ontvangst heeft genomen, hoort hij tot zijn ontsteltenis de hertog zingen. Bij het openen van de zak treft hij de stervende Gilda aan.

Team, Cast en Koor

Muzikale leiding 
Daniele Callegari
Regie 
Monique Wagemakers
Decor 
Michael Levine
Kostuums 
Sandy Powell
Licht 
Reinier Tweebeeke
Dramaturgie 
Klaus Bertisch
Koor 
Koor van De Nederlandse Opera
Instudering koor 
Winfried Maczewski
Il duca di Mantova 
Joseph Calleja
Rigoletto 
Anthony Michaels-Moore
Gilda 
Cinzia Forte
Sparafucile 
Mario Luperi
Maddalena 
Graciela Araya
Giovanna 
Menai Davies
Il conte di Monterone 
Alan Ewing
Marullo 
Roberto Accurso
Borsa 
Roberto Covatta
Il conte di Ceprano 
Roger Smeets
La contessa 
Mariëtte Oelderik
Paggio della duchessa 
Anneleen Bijnen
Usciere 
Harry Teeuwen

Muziek

Nederlands Philharmonisch Orkest

Het Nederlands Philharmonisch Orkest | Nederlands Kamerorkest behoort als vaste orkestpartner van De Nationale Opera tot de beste Europese operaorkesten. Marc Albrecht is sinds 2011 chef-dirigent van het NedPhO|NKO en van De Nationale Opera. Hij leidde onder meer spraakmakende producties van Die Frau ohne Schatten, Schatzgräber, Elektra en Die Meistersinger. Het orkest boekte ook een groot succes met de integrale uitvoering van Der Ring des Nibelungen onder leiding van Hartmut Haenchen.

Het NedPhO|NKO presenteert zich nationaal en internationaal ook in een gevarieerde concertprogrammering. Thuiszaal is Het Koninklijk Concertgebouw. Het orkest verbindt artistieke excellentie met gastvrijheid voor een breed publiek en neemt verantwoordelijkheid voor de toekomst met omvangrijke programma’s voor educatie en talentontwikkeling. Klassieke muziek wordt zo bereikbaar voor iedereen.

    do 30 jan Het Parool

    Calleja heeft een zeer uitzonderlijk, klein, maar volstrekt gaaf toetertje in zijn keel, dat vanwege zijn timbre en zijn snelle, ondiepe vibrato doet denken aan de tijd van de schellakplaat, zij het zonder ruis. Sterk was overigens Wagemakers' suggestie dat er tussen Rigoletto en Gilda ooit meer was dan een pure vader-dochterrelatie.

    do 30 jan Haagsche Courant

    Monique Wagemakers (regie) en haar team hebben voor een zeer doordachte, esthetisch gave enscenering gezorgd, die na acht jaar nog niets van haar aantrekkelijkheid verloren heeft. Weer frappeert het aandeel van het koor, dat zich beweegt binnen een uitgekiende choreografie, maar toch op een zeer gevarieerd, soepele manier deel uitmaakt van de voorstelling en daarbij zelfs een rol vervult die belangrijker is dan we in deze opera gewend zijn. En de manier waarop hier de heftigheid, maar soms ook de sierlijkheid en lichtheid, in de muziek doorklinken maakt deze productie ook in dat opzicht buitengewoon geslaagd.

    do 30 jan Noordhollands Dagblad

    [..] Dus is het volop genieten van het Nederlands Philharmonisch Orkest dat met dirigent Daniele Callegari zelden zo heerlijk Italiaans klonk. Het is de stuwende kracht achter een niet aflatende, alles met zich meeslepende stroom van sprankelende muziek. Anthony Michaels-Moore ontroert als [..] Rigoletto. Mooi ook zoals hij steeds meer van nar verandert in een herkenbaar, getergd mens. De hertog zelf wordt gezongen door Joseph Calleja, de pas 26-jarige Maltezer tenor die verbaast door het gemak waarmee hij zingt en toch de lastigste passages spelenderwijs naar zijn hand zet met als kroon op dat alles de achteloos de zaal ingeworpen laatste hoge noot uit de aria 'La donna è mobile', ofwel, vrouwen zijn zo veranderlijk als een veertje in de wind. Met deze productie maakt het drama een mens nog intens gelukkig.