De Nationale Opera presenteert

Writing to Vermeer Louis Andriessen (1939-)

Deze productie was te zien in juli 2004

WRITING TO VERMEER

Louis Andriessen
Opera in 6 Scenes
Libretto van Peter Greenaway
Wereldpremière 1 december 1999, Het Muziektheater, Amsterdam

 

DEZE PRODUCTIE

Reprise uit 1999/00
Première 9 juli 2004

Over de opera

Weliswaar is Johannes Vermeer de hoofdpersoon van dit muziektheaterstuk, maar de schilder verschijnt nooit daadwerkelijk ten tonele. Drie vrouwen schrijven elk zes brieven aan de Delftse kunstenaar, waarin het hoofdzakelijk om allerlei kleine persoonlijke besognes gaat. Maar deze haast van alle dramatiek gespeende brieven worden steeds gecontrasteerd met historische gebeurtenissen in het Holland van die tijd, zoals de grote brand van Delft en de strijd tussen katholieken en protestanten. Door deze schokkende gebeurtenissen geïnspireerde beelden overspoelen het toneel filmisch. Aan het einde van de avond blijkt of en zo ja in welke mate het politieke leven ‘buiten’ van invloed is op de ‘sereniteit’ van de personages. 

Volgens de huidige stand van het onderzoek naar de authenticiteit van de schilderijen van Johannes Vermeer, telt het oeuvre van deze Nederlandse schilder zo’n 34 werken, een bescheiden productie gezien zijn faam als een van de grootste kunstenaars uit de Nederlandse Gouden Eeuw en als meester van de huiselijke rust en harmonie. Vrouwen vormen het belangrijkste thema van zijn schilderijen – drinkende vrouwen, vrouwen die een muziekinstrument bespelen en, nog het meest intrigerend, vrouwen die brieven schrijven, lezen en ontvangen. Ze worden met beheerste distantie afgebeeld, staand of zittend in typisch Hollandse interieurs, waardig en ontspannen. De rust die van deze doeken uitgaat, is aanlokkelijk, vooral als we bedenken dat buiten die ramen en buiten die huiskamers hevige politieke en godsdienstige conflicten gaande waren en dat Holland in de jaren ’70 van de zeventiende eeuw bovendien het doelwit was van aanvallen van zowel Franse als Engelse zijde. Het blijft een raadsel dat Vermeer in deze uiterst woelige periode een oeuvre kon scheppen dat een toonbeeld is van huiselijke sereniteit en harmonie.

‘Elk schilderij van Vermeer is gehuld in een bijzonder soort van sereniteit, en dat is het ongrijpbare element in zijn werk.’ - Herbert Read

Het verhaal

Vrouwen en de brieven die ze schrijven vormen de thematiek van Writing to Vermeer. De Delftse schilder is naar Den Haag afgereisd en de vrouwen en kinderen in huize Vermeer moeten het veertien dagen zonder hem stellen. Zijn echtgenote, Catharina Bolnes, zijn schoonmoeder, Maria Thins, en zijn model, Saskia de Vries, schrijven hem elk zes brieven, waarin ze hem vertellen over huiselijke aangelegenheden, het wel en wee van de kinderen, trouwplannen en kleine huiselijke voorvallen. Maar wat ze Vermeer vooral willen laten weten is dat hij snel weer thuis moet komen. Want ze missen hem en zijn genegenheid.

Terwijl Vermeer afwezig is, moeten de vrouwen hun huishouden verdedigen tegen de mogelijkerwijs ondermijnende werking van vijf vloeistoffen: inkt, waarmee buitensporig veel wordt geschreven; vernis, dat het leven van een van de kinderen in gevaar brengt; melk, die eindeloos uit de kan van de melkmeid stroomt; bloed, dat tijdens wrede politieke moorden vergoten wordt, en ten slotte water, waardoor de vrouwen, hun huishouden, hun kinderen en het hele toneel uiteindelijk worden weggespoeld. Om de opmars van de Fransen te belemmeren, zetten de Nederlanders in 1672 een deel van hun land onder water. De aanval werd afgeslagen, maar de prijs die hiervoor betaald moest worden, was zeer hoog, want de tot dan toe zo welvarende Republiek was financieel volkomen uitgeput. De Gouden Eeuw van de Nederlandse cultuur was ten einde, en de harmonie en de sereniteit die zo treffend in Vermeers schilderijen worden uitgebeeld, behoorden definitief tot het verleden.

Team, Cast en Koor

Muzikale leiding 
Reinbert de Leeuw
Regie 
Saskia Boddeke
Peter Greenaway
Decor en Licht 
Michael Simon
Kostuums 
Emi Wada
Dramaturgie 
Klaus Bertisch
Music inserts 
Michel van der Aa
Video 
Peter Wilms
Koor 
Vocaal ensemble
Samenstelling en coaching vocaal ensemble 
Winfried Maczewski
Kinderkoor 
Muziekschool Waterland
o.l.v. Jan Maarten Koeman
Orkest 
Asko Ensemble
Schönberg Ensemble
Catharina Bolnes 
Susan Narucki (zang)
Sanna Myllylahti (dans)
Rikke Rasmussen (dans)
Maria Thins 
Susan Bickley (zang)
Gwen Langenberg (dans)
Marcelle van der Velden (dans)
Saskia de Vries 
Barbara Hannigan (zang)
Kelly Hirina (dans)
Gabrielle Uetz (dans)
Melkmeid 
Ulrike Kinbach (dans)
Camilla Marienhof (dans)
Irene van Geest (dans)
Bediende  
Helena Lizari (dans)
Iara Rodrigues Ferreira (dans)
Naiara Mendioroz (dans)
Kinderen (dans) 
Brenda van Duijkeren (zang)
Wendy van Epen (zang)
Jan Kistemaker (zang)
Jacob Schroevers (zang)
Shira Koopman (dans)
Andra Perrin (dans)
Tamarah Tossey (dans)
Vocaal Ensemble 
Melanie Greve
Tomoko Makuuchi
Marjolein Niels
Violet Serena Noorduijn
Martine Straesser
Marijje van Stralen

Muziek

ASKO | Schönberg Ensemble

Dit internationaal toonaangevend ensemble voor nieuwe muziek voert in verschillende bezettingen muziek van de 20ste- en 21ste-eeuw uit. Deze muziek is niet alleen van grote, gevestigde namen maar ook van jongere componisten als Van der Aa, Padding, Roukens en Zuidam, en van de jongste generatie. Ook de grondleggers van de twintigste-eeuwse muziek komen bij het Asko|Schönberg ensemble ruimschoots aan bod: van Weill tot Schönberg en van Stravinsky tot Messiaen.

    do 30 jan Kasper Jansen, NRC

    De voorstelling uit 1999, de prachtlievendste en spectaculairste ooit in Het Muziektheater, is een feest van verschuivingen tussen schijn en werkelijkheid, echt en bedrieglijk net echt. Zó kleurig en fris, zo helder en sprankelend ziet men de Gouden Eeuw alleen in het licht van Vermeer. (...) Wie deze visuele topvoorstelling in de enscenering van Saskia Boddeke voor de tweede keer ziet, krijgt meer oor voor de muziek van Louis Andriessen, een wonder van veelal subtiele en roerende detaillering, een collage met citaten en stijlverwijzingen (van Sweelinck en Valerius tot Stravinsky en Cage) en natuurlijk veel Andriessen, klaar en perfect als Vermeer.

    do 30 jan Frits van der Waa, De Volkskrant

    Het valt niettemin te hopen dat deze reprise niet de laatste zal zijn, want het blijft een sensationele voorstelling, door de schitterende overgangen van live gespeelde naar per computer gemanipuleerde klanken, en door de voortdurende vervloeiing van toneel- en filmbeelden. Een technisch hoogstandje is het ook, gezien de overweldigende hoeveelheid water die over het toneel en de personages wordt uitgegoten.

    do 30 jan Erik Voermans, Het Parool

    Susan Narucki, Barbara Hannigan en Susan Bickley imponeren andermaal in de rollen van Vermeers vrouwen. En ook voor de wijze waarop de leden van het Asko en Schönberg Ensemble zich onder leiding van Reinbert de Leeuw roeren, is slechts commentaar in superlatieven mogelijk. Vraagje: wanneer komt de dvd?