De Nationale Opera presenteert

Rêves d’un Marco Polo Claude Vivier (1948-1983)

Deze productie was te zien in juni 2004

RÉVES D'UN MARCO POLO

Claude Vivier
Opéra fleuve en deux soirées
Versie Reinbert de Leeuw en Pierre Audi, 2000

KOPERNIKUS
Opéra rituel de mort en deux parties
Tekst van Claude Vivier
Wereldpremière 8 mei 1980, Monument National, Montréal

MARCO POLO
Teksten van Claude Vivier, Paul Chamberland, Friedrich Hölderin en Martin Luther King
Scenische wereldpremière 4 juni 2000, Gashouder, Westergasfabriekterrein, Amsterdam

DEZE PRODUCTIE

Reprise uit 1999/00
Première 4 juni 2004
Coproductie met het Holland Festival 2004
Voorstellingen in de Gashouder, Cultuurpark Westergasfabriek, Amsterdam

Over de opera

I Kopernikus

‘Kopernikus heeft veel weg van een lange zoektocht naar de waarheid aan gene zijde van het menselijk bestaan. Componist Vivier noemde het zelf een ‘mystiek sprookje’. Het dromerige karakter dat de personages omhult maakt conflicten en confrontaties zoals die in de traditionele opera gebruikelijk zijn, onmogelijk.;  - Marc Couroux

‘Wat mij in de muziek van Claude Vivier nog het meest heeft getroffen, is het volstrekt eigene van zijn muzikale stem. Allerlei invloeden ten spijt stond hij alleen, en hij is er beter dan wie ook in geslaagd zijn veelkleurige muzikale verbeelding tot klinken te brengen.’ - György Ligeti

II Marco Polo
Versie Reinbert de Leeuw en Pierre Audi, 2000
Teksten van Claude Vivier, Paul Chamberland, Friedrich Hölderlin en Martin Luther King

Claude Viviers muziek weerspiegelt zijn niet-aflatende zoeken naar zijn eigen afkomst (hij werd geadopteerd), zijn religieuze belangstelling, zijn seksualiteit en misschien ook wel het besef van zijn vroege dood. In 1976 maakte hij een reis door Azië, die in feite een reis naar zijn eigen innerlijk werd. Een ‘opéra fleuve’ over de ontdekkingsreiziger Marco Polo, aan wie wij de eerste beschrijvingen van het Aziatische continent te danken hebben, bleef voor Vivier een niet-ingeloste droom. Op basis van de overgeleverde delen proberen Pierre Audi en Reinbert de Leeuw deze droom alsnog te verwezenlijken.

‘Een melancholieke blik op het drama van Marco Polo, en vooral een bespiegeling over een oertoestand – de toestand van een onbegrepen zoeker – dat alles is in deze Prologue pour un Marco Polo.’ - Claude Vivier

In het kort

I Kopernikus

In dit ‘mystieke sprookje’ trekt Agni – centraal personage dat de naam draagt van een hindoeïstische godheid – aan de historie ontleende wezens aan: Lewis Carroll, Merlijn, een heks, Koningin van de Nacht, een blinde profeet, een oude monnik, Tristan, Isolde, Mozart, Heer over de wateren, Copernicus en zijn moeder. Droomt Agni slechts over hun aanwezigheid? Producten van haar fantasie? Herinneringen of sporen van menselijke archetypen die haar vergezelden tijdens het ritueel van haar initiatie? Agni dematerialiseert.

In samenwerking met VOCAALLAB.

 II Marco Polo

Een ‘opéra fleuve’: reeks tableaus over Marco Polo, waarvan sommige vocaal, andere instrumentaal zijn. 

Prologue pour un Marco Polo
‘Het testament van Marco Polo – visioen van Zipangu’.
De onbegrepen ziener Marco Polo wordt op drie taalniveaus verklankt: Frans, een verzonnen taal en de taal van een imaginair gesprek. Het woord ‘Zipangu’ (‘Japan’ ten tijde van Marco Polo) wordt aangeroepen. Marco Polo verwoordt zijn eenzaamheid, zijn niet-begrepen-worden, overgaand in duisternis, dood, uitwissen van het ‘zijn’. Alleen zijn testament resteert.

Shiraz          
‘Een eerste blik op het avontuur.’
Voor piano solo. De bewegingen van handen op de piano, de coëxistentie van geweld en tederheid.

Lonely Child 
De jeugd van Marco Polo. 
Een lied van eenzaamheid. Eén melodie waaraan ‘kleuren’ worden toegevoegd, met zorgvuldig berekende timbre-akkoorden. Uiteindelijk keert de muziek terug naar een akkoord en een interval, en blijft alleen de beginmelodie over.

Zipangu
Ook hier ‘kleur’-verkenningen – akkoorden – doordat de melodie verandert, lichter wordt en stap voor stap terugkeert: gezuiverd maar eenzaam. ‘Zipangu’: symbool van onmetelijke, moeizaam te vergaren innerlijke rijkdom.

Wo bist du Licht!
Een meditatie over het menselijk lijden in de vorm van een lange melodie. Een zoeker hervindt zichzelf en de vertrouwde geborgenheid van zijn jeugd.

Glaubst du an die Unsterblichkeit der Seele
Een man ontmoet niet alleen een jongeman met een vreemde, onthutsende aantrekkingskracht, maar ook de – zelfgekozen? – dood.

Team en Cast

Muzikale leiding 
Reinbert de Leeuw
Regie 
Pierre Audi
Instudering regie 
Bert Bijnen
Pierre Audi
Scenografie en Licht 
Jean Kalman
Kostuums 
Angelo Figus
Orkest 
Asko Ensemble
Schönberg Ensemble
 
I - KOPERNIKUS
Coloratuursopraan 
Claron McFadden
Sopraan 
Tomoko Makuuchi
Mezzosopraan 
Marion van den Akker
Alt 
Lani Paulson
Baryton Martin 
Karl Daymond
Bariton 
Richard Lloyd Morgan
Basso Profundo 
Harry van der Kamp
Spreker 
Johan Leysen
Viool 
Marijke van Kooten
Hobo 
Marieke Schut
Klarinet 
Ermo Hartsuijker
Hans Colbers
Basklarinet 
Harry Sparnaay
Trompet 
Hendrik Jan Lindhout
Trombone 
Toon van Ulsen
Slagwerk 
Peppie Wiersma
 
II - MARCO POLO
Prologue pur un Marco Polo
Soprani 
Susan Narucki
Claron McFadden
Alt 
Helena Rasker
Tenor 
Terence Mierau
Bariton 
James Ottaway
Bas 
Harry van der Kamp
Spreker 
Johan Leysen
 
Shiraz
Piano solo 
Marc Couroux
 
Lonely Child
Sopraan 
Susan Narucki
 
Zipangu
orkest 
 
Wo bist du Licht!
Mezzosopraan 
Kathryn Harries
 
Glaubst du an die Unsterblichkeit der Seele
Soprani 
Susan Narucki
Claron McFadden
Tomoko Makuuuchi
Alti 
Lani Poulson
José Scholte
Helena Rasker
Tenoren 
Terence Mierau
John van Halteren
Charles Hens
Bassen 
Richard Lloyd Morgan
James Ottaway
Harry van der Kamp
Spreker 
Johan Leysen

Muziek

ASKO | Schönberg Ensemble

Dit internationaal toonaangevend ensemble voor nieuwe muziek voert in verschillende bezettingen muziek van de 20ste- en 21ste-eeuw uit. Deze muziek is niet alleen van grote, gevestigde namen maar ook van jongere componisten als Van der Aa, Padding, Roukens en Zuidam, en van de jongste generatie. Ook de grondleggers van de twintigste-eeuwse muziek komen bij het Asko|Schönberg ensemble ruimschoots aan bod: van Weill tot Schönberg en van Stravinsky tot Messiaen.

    do 30 jan De Volkskrant

    ‘Vivier was gefascineerd door de dood. Al in 1979 schreef hij Kopernikus, een “opéra-rituel de mort”. Dat werk vormt nu het eerste bedrijf van Rêves d’un Marco Polo. [...] Kopernikus gaat dan wel over de dood, maar de muziek is eigenlijk heel lichtvoetig, wat Audi in zijn enscnering nog eens benadrukt. [...] Een verhaal is er niet, maar de poëtische en emotionele zeggingskracht van het geheel is onmiskenbaar. [...] Het tweede bedrijf, Marco Polo, is daarentegen duister, wat ook tot uiting komt in de kostuums [...]. Mede door de elektrische versterking is de muziek grimmiger dan in de eerste akte. [...] Indringend is dat alles zeker, met name dankzij de regie van Audi en het lichtontwerp van Jean Kalman, die beiden de muziek een extra dimensie geven zonder haar te overstemmen, en in het bijzonder dankzij de uiterste concentratie die de musici bereiken onder aanvoering van De Leeuw.

    do 30 jan Haagsche Courant

    ‘Wie de Gashouder [...] betreedt voor Viviers “opéra fleuve” Rêves d’un Marco Polo, belandt in een andere wereld. Hier gelden afwijkende wetten, hier heerst een onbekende logica en hier klinkt bovenal ongehoorde muziek. [...] Is Kopernikus een bijna groteske ode aan de fantasie en het ontsnappen aan de werkelijkheid, Marco Polo laat zich beleven als een angstdroom op de grens van leven en dood. Heel verschillende composities vinden er een plaats. Van het soms bijna diabolische pianostuk Shiraz (knap vertolkt door Marc Couroux) tot het boven de tijd verheven Lonely Child (schitterend gezongen door Susan Narucki). Van het prachtige strijkersstuk Zipangu, waarin een melodie voortdurend verkleurt, tot het aangrijpende door radioreportages doorsneden Wo bist du Licht! (met mezzosopraan Kathryn Harries als indrukwekkende soliste). Vier jaar geleden werd de productie alom bejubeld als één van de hoogtepunten van het Festival. En dat geldt onverkort voor de reprise. Hier hebben de geest van de componist, de regisseur en de dirigent elkaar helemaal gevonden. Audi heeft de muziek vertaald in raadselachtige beelden die steeds even het gevoel van herkenning geven maar zich toch aan elke duiding onttrekken. En dirigent Reinbert de Leeuw doorgrondt Viviers klankenwereld tot in de vezels. Heldendaden verrichten de musici van het Asko en het Schönberg Ensemble die in Kopernikus, uit het hoofd spelend, een onmisbaar onderdeel van de handeling vormen.’