De Nationale Opera presenteert

De zaak Makropulos Leoš Janáček (1854-1928)

Deze productie was te zien in augustus 2002

DE ZAAK MAKROPULOS

Leoš Janáček
Opera in drie bedrijven
Libretto van Leoš Janáček
Wereldpremière 18 december 1926, Nationaal Theater, Brno

 

DEZE PRODUCTIE

Nieuwe productie
Première 31 augustus 2002

Over de opera

Dankzij een elixer is de operadiva Emilia Marty meer dan 300 jaar oud geworden. Inmiddels voelt ze dat het tijd is om het middel opnieuw in te nemen. Tijdens haar zoektocht naar het recept ontmoet ze allerlei mannen die nakomelingen zijn van haar vroegere minnaars en die haar eveneens het hof maken. Maar op de een of andere manier heeft zij alles al eens eerder meegemaakt, en ze begint zich af te vragen of het wel de moeite waard is haar leven nogmaals te verlengen. Oude wonden worden steeds opnieuw opengereten, totdat Emilia’s geheim eindelijk aan het licht dreigt te komen. Janáčeks expressieve muziek bestrijkt een klankspectrum dat varieert van verzengende hartstocht tot onmenselijke kilheid.

Het verhaal

I
Honderd jaar na de dood van baron Josef Ferdinand Prus wordt nog steeds om zijn nalatenschap gestreden, aangezien er geen testament is gevonden. Albert Gregor eist het landgoed Loukov op, dat Prus ooit mondeling aan de toen minderjarige Ferdinand Gregor zou hebben beloofd. Zijn tegenstander Jaroslav Prus beweert daarentegen dat de baron op zijn sterfbed mondeling het landgoed had nagelaten aan een onbekende, Mach Gregor. Advocaat Kolenatý en zijn assistent Vítek vertegenwoordigen Albert Gregor. Víteks dochter, de zangeres Kristina, dweept met de beroemde operaster Emilia Marty, die plotseling haar opwachting maakt bij Kolenatý. Zij weet te vertellen dat ’Mach Gregor’ de buitenechtelijke zoon was van de oude baron Prus en de Schotse zangeres Ellian MacGregor, en dat er een verzegeld testament te zijnen gunste met nog andere papieren in een kast ligt bij Jaroslav Prus thuis. Kolenatý vindt het testament en komt terug met Prus. Emilia zal met een brief van Ellian MacGregor bewijzen dat Ferdinand (Mac)Gregor baron Prus’ zoon was. 

II
In het theater zoekt Prus Emilia op. Kristina en haar geliefde Janek, de zoon van Prus, verschijnen daar ook, evenals Gregor en Vítek. De seniele Hauk-Šendorf komt Emilia opzoeken, omdat ze hem doet denken aan Eugenia Montez, zijn Spaanse minnares van vijftig jaar geleden. Emilia stuurt allen weg, behalve Prus. Die spreekt over de brieven van Ellian MacGregor, die ondertekend zijn met E.M. Hij vermoedt dat haar werkelijke naam Elina Makropulos is, de alleenstaande moeder van een Ferdinand Makropulos, geboren op Loukov: de Ferdinand die in het testament wordt genoemd. Totdat zich een Makropulos als erfgenaam meldt, blijft het landgoed in bezit van Prus. Er is nog een tweede, verzegeld document, dat Emilia beslist van Prus wil kopen, maar hij weigert en vertrekt. Gregor komt terug en verklaart Emilia zijn liefde. Zij wijst hem af en valt in slaap. Als ze probeert Janek over te halen het document te stelen, komt Prus tussenbeide. In ruil voor een liefdesnacht met Emilia wil hij het document wel afstaan. 

III
In een hotelkamer beklaagt de ontevreden Prus zich bij Emilia, want zij voelde aan als ijs. Een bediende brengt een brief: Janek heeft zelfmoord gepleegd uit liefde voor Emilia. Prus vertrekt. Hauk-Šendorf duikt weer op. Hij wil dat Emilia met hem meegaat naar Spanje. Net als ze daarin toestemt, komen Gregor, Kolenatý, Vítek, Kristina, Prus en een dokter, die Hauk-Šendorf meeneemt. De brief van Ellian MacGregor blijkt met moderne inkt geschreven te zijn. Terwijl Emilia zich omkleedt om te worden verhoord, worden haar koffers doorzocht. Nu blijkt dat zij al 330 jaar oud is en dat zij onder verschillende namen geleefd heeft, met steeds dezelfde initialen E.M. Haar vader was de Griekse arts Makropulos, die om bij keizer Rudolf II in de gunst te komen een verjongingsmiddel uitvond, dat hij op zijn 16-jarige dochter moest uitproberen. Toen deze daarop ziek werd, liet de keizer de vader ter dood brengen. Elina vluchtte met de formule, die uiteindelijk terechtkwam tussen de papieren van baron Prus. Het wondermiddel is uitgewerkt en zou opnieuw moeten worden ingenomen. Emilia Marty voelt zich dan ook zwak, maar wil liever sterven. Voordat zij de geest geeft, schenkt ze Kristina de Makropulos-formule, maar het meisje verbrandt het document.

Team, Cast en Koor

Muzikale leiding 
Edo de Waart
Regie 
Ivo van Hove
Decor 
Jan Versweyveld
Kostuums 
A. F. Vandevorst
Licht 
Jan Versweyveld
Dramaturgie 
Janine Brogt
Klaus Bertisch
Orkest 
Radio Filharmonisch Orkest Holland
Koor 
Herenkoor van De Nederlandse Opera
Instudering koor 
Winfried Maczewski
Emilia Marty 
Kristine Ciesinski
Albert Gregor 
David Kuebler
Vítek, assistent-advocaat 
Neil Jenkins
Kristina, zijn dochter 
Alison Hagley
Jaroslav Prus 
Dale Duesing
Janek, zijn zoon 
Marcel Reijans
Kolenatý, advocaat 
Andrew Shore
Een toneelknecht 
Tom Haenen
Een werkster 
Annett Andriesen
Hauk-Šendorf 
Graham Clark
Een kamermeisje 
Bernadette ter Heyne
    do 30 jan Trouw

    Een ontroerende ontknoping, zeker ook door Ciesinski’s adembenemende persoonlijke optreden.

    do 30 jan De Telegraaf

    Kristine Ciesinski draagt de voorstelling met allure [..] De overige rollen zijn eveneens sterk bezet met onder anderen de als altijd fantastisch acterende Dale Duesing (Prus), David Kuebler (Gregor) en Graham Clark (Hauk). Marcel Reijans is opnieuw een overtuigende Janek en je zou wensen dat Janacek meer muziek had geinvesteerd in de figuur van Kristina, die hier glashelder en raak wordt gezongen en gespeeld door Alison Hagley.

    do 30 jan De Volkskrant

    [..] wordt de titelrol bewonderenswaardig vertolkt door Kristine Ciesinski. In Ciesinski’s kielzog speelt ook Dale Duesing als Jaroslav Prus en gave rol. En aan de kostuums van het Vlaamse duo A.F. Vandevorst, van ogenschijnlijk conventioneel tot glinsterend Grieks-klassiek, zit een prettig steekje los.