De Nationale Opera presenteert

IL RITORNO D'ULISSE IN PATRIA Claudio Monteverdi (1567-1643)

Deze productie was te zien in november 1990

IL RITORNO D'ULISSE IN PATRIA

Claudio Monteverdi
Dramma in musica
Libretto van Giacomo Badoaro
Wereldpremière februari 1640, Teatro Santi Giovanni e Paolo, Venetië
 
Uitvoeringsversie van Glen Wilson

Deze productie

Nieuwe productie
Première 18 november 1990

Het verhaal

Plaats en tijd van handeling: het eiland Ithaka in de Ionische Zee, in de klassieke oudheid, circa tien jaar na de val van Troje.

PROLOOG
 
De Menselijke Vergankelijkheid beklaagt het lot van de mens, dat hem tot een speelbal maakt van de Tijd, het Lot en de Liefde.
 
EERSTE BEDRIJF
 
Penelope beklaagt haar lot, maar blijft hopen op de terugkeer van haar echtgenoot.
Eurimaco, een van de vrijers, lijkt intussen de hoop op een huwelijk met Penelope te hebben opgegeven en maakt - met succes - haar dienstmaagd Melanto het hof.
 
Ulisse is in diepe slaap door de Faiaken op het strand van Ithaka gelegd. Als hij ontwaakt, meent hij aanvankelijk dat hij bedrogen is, maar Minerva verschijnt hem in de gedaante van een herdersjongen en vertelt hem dat hij inderdaad in zijn vaderland is. Dan onthult zij haar ware identiteit en waarschuwt voor de gevaren die hem dreigen. Zij verandert hem in een oude man en stuurt hem naar de trouwe herder Eumete. Daar moet hij wachten op de terugkeer van Telemaco uit Sparta.
 
Op aanraden van Eurimaco tracht ook Melanto de koningin over te halen een nieuwe echtgenoot te kiezen, maar Penelope wijst dit voorstel verontwaardigd van de hand.
 
De herder Eumete is gelukkig met zijn plaats in de natuur, al houdt de veelvraat Iro hem voor dat herders alleen maar dienen om anderen voedsel te verschaffen. Aangenamer voor Eumete is het gezelschap van een oude man (Ulisse), die hij zonder aarzelen gastvrijheid aanbiedt, te meer daar de grijsaard hem de terugkomst van Ulisse voorspelt. Even later verschijnt Telemaco met (in vermomming) Minerva, en verheugd aanvaardt Eumete de opdracht Penelope de terugkomst van haar zoon te melden. Eumete brengt Telemaco in contact met de oude bedelaar die hem zijn ware identiteit onthult. Een emotionele begroeting volgt, maar dan stuurt Ulisse zijn zoon terug naar Penelope en neemt weer de gedaante van een oude man aan.
 
TWEEDE BEDRIJF
 
Telemaco beschrijft zijn moeder de schoonheid van Helena, die hij in Sparta ontmoet heeft, weer aan de zijde van haar echtgenoot Menelaos, maar Penelope reageert ontsteld bij het idee dat de schoonheid van deze vrouw zoveel mensen in het ongeluk heeft gestort.
 
Melanto vertelt Eurimaco dat Penelope niet tot andere gedachten gebracht kan worden. Dat Penelope de liefde afwijst, is voor hen beiden echter geen reden hetzelfde te doen.
 
De vrijers bezingen de liefde en het genot, maar Penelope blijft standvastig in haar afwijzingen. De komst van Eumete, die Penelope het bericht brengt dat Ulisse spoedig zal terugkeren, doet de koningin aarzelen tussen scepsis en nieuwe hoop. Tegelijkertijd verontrust dit bericht de vrijers, die besluiten er met nog meer haast bij Penelope op aan te dringen dat zij een van hen tot man neemt.
 
Minerva onthult Ulisse haar plan: zij zal Penelope influisteren dat deze de vrijers moet uitdagen tot een wedstrijd met Ulisse's boog, die uitsluitend door hemzelf gespannen kan worden. Als de vrijers gefaald hebben, kan Ulisse zelf de boog ter hand nemen en zich op de indringers wreken. De teruggekeerde Eumete verhaalt dan van zijn ontvangst in het paleis en de schrik die zijn bericht bij de vrijers heeft teweeggebracht.
 
De vrijers verwijten Eumete dat hij een smerige oude bedelaar mee heeft gebracht. Ulisse laat zich niet onbetuigd en een woordenwisseling met de geweldenaar Iro loopt uit op een worstelwedstrijd, die door de grijsaard met glans wordt gewonnen. Daardoor mag hij zich verheugen in de gunst van Penelope, die nu Ulisse’s boog laat halen en de vrijers uitdaagt dit wapen te spannen. Als allen gefaald hebben, verzoekt Ulisse ook een poging te mogen doen. Penelope staat dit zonder aarzelen toe, en tot ieders verbazing weet de grijze bedelaar de boog moeiteloos te spannen. Zijn pijlen treffen doel, en een voor een zakken de vrijers dodelijk gewond ter aarde.
 
De dikke Iro is erin geslaagd aan de slachting te ontkomen, maar hij beseft dat het nu met het goede leven gedaan is, en uit angst voor de honger die hem in de toekomst misschien zal kwellen, besluit hij tot zelfmoord.
 
Ondanks de verzekeringen van Eumete kan Penelope nog steeds niet geloven dat de grijsaard, die alle vrijers gedood heeft, inderdaad haar echtgenoot Ulisse is. Ook Telemaco kan haar niet overtuigen en het binnentreden van Ulisse in zijn eigen gedaante accepteert zij evenmin als bewijs, juist omdat het voor de vreemdeling kennelijk zo gemakkelijk is van uiterlijk te wisselen. Pas als Ulisse haar details vertelt over het kleed op hun echtelijk bed herkent Penelope in hem de man op wie zij twintig jaar trouw heeft gewacht.

Team en cast

Muzikale leiding 
Glen Wilson
Regie 
Pierre Audi
Decor 
Michael Simon
Kostuums 
Jorge Jara
Licht 
Jean Kalman
Orkest 
Ad hoc ensemble
met authentiek barok-instrumentarium
l'Humana fragilità 
Michael Chance
Tempo 
Jaco Huijpen
Fortuna 
Leena Kiilunen
Amore 
Elena Vink
Ulisse 
Anthony Rolfe Johnson
Penelope 
Graciela Araya
Telemaco 
James Doing
Antinoo 
Jaco Huijpen
Pisandro 
Christopher Gillett
Anfinomo 
Michael Chance
Eurimaco 
Mark Tucker
Melanto 
Leena Kiilunen
Eumete 
Hein Meens
Iro 
Alexander Oliver / Adrian Thompson
Minerva 
Rachel Ann Morgan