De Nationale Opera presenteert

BENVENUTO CELLINI Hector Berlioz (1803-1869)

Deze productie was te zien in januari 1991

BENVENUTO CELLINI

Hector Berlioz
Opéra en trois actes
Libretto van Léon de Wailly en Auguste Barbier
Wereldpremière 10 september 1838, Académie Royale de Musique, Parijs

Deze productie

Nieuwe productie
Première 28 januari 1991

Het verhaal

Plaats en tijd van handeling: Rome, 1532

EERSTE BEDRIJF
 
1.  Het huis van de pauselijke schatmeester Giacomo Balducci op carnavalsmaandag
 
Balducci is hevig ontsteld over het feit dat de Paus de Florentijnse beeldhouwer Benvenuto CelIini in dienst genomen heeft. Het feit dat hij zijn dochter Teresa voor het raam betrapt op het moment waarop daaronder een luidruchtige groep jongeren voorbijtrekt, maakt zijn opwinding alleen maar groter, en in niet te miskennen bewoordingen geeft hij af op Cellini en zijn vrienden.
 
Zijn achterdocht blijkt niet ongegrond, want nauwelijks is hij de deur uit of Teresa haalt een briefje uit een boeket dat zojuist door het open raam naar binnen werd geworpen. Het is van Cellini, die haar nog diezelfde dag hoopt te bezoeken, en inderdaad reeds enkele ogenblikken later verschijnt.
 
Zonder dat beiden het in de gaten hebben komt een paar tellen later, met een boeket in zijn handen, ook de pauselijke beeldhouwer Fieramosca binnen om Teresa het hof te maken. Hij verschuilt zich in het aangrenzend vertrek en, hoort hoe Teresa en Cellini elkaar hun liefde bekennen en tevens bespreken hoe het meisje kan ontsnappen aan een huwelijk met Fieramosca. Bovendien verneemt hij dat Teresa en Cellini van plan zijn de volgende dag tijdens de carnavalsfeesten samen naar Florence te vluchten. Zij hopen daarbij te profiteren van de drukte rond het theatertje van Cassandro, en om elkaar makkelijker te kunnen vinden zal Cellini een witte monnikspij dragen en vergezeld zijn van zijn leerjongen Ascanio in een bruine pij.
 
Die wetenschap baat Fieramosca voorlopig weinig. Bij de onverwachte terugkomst van Balducci weet Cellini handig te ontsnappen, en als Teresa haar verwarring verklaart met de woorden dat zij een indringer meende te horen, wordt Fieramosca door de verontwaardigde Balducci in zijn schuilplaats betrapt. Eer hij Balducci kan vertellen wat hij te weten is gekomen, heeft Teresa haar buurvrouwen echter te hulp geroepen, en in uitgelaten stemming dragen de vrouwen de onfortuinlijke medeminnaar mee naar buiten om hem daar onder de fontein te laten afkoelen.
 
2.  De Piazza Colonna op vastenavond
 
Op de binnenplaats van een taveerne bezingt Cellini zijn liefde. Hij krijgt gezelschap van een groep uitgelaten metaalbewerkers, vrienden en leerlingen, maar de vrolijke stemming loopt gevaar als de herbergier weigert meer wijn te brengen zolang er niet betaald is. Ascanio redt de situatie door te verschijnen met een zak geld, waaraan de Paus echter de voorwaarde verbonden heeft dat het door hem bestelde beeld de volgende dag gereed zal zijn. Cellini stemt daarin toe, hoewel het hem niet ontgaat dat de gierige Balducci Ascanio minder geld heeft gegeven dan was afgesproken. De ontvoering van Teresa zal tevens zijn wraak zijn op haar vader, en met zijn vrienden begeeft hij zich hij naar het theatertje van Cassandro, waar hij weldra Balducci en Teresa verwacht.
 
Temidden van de feestvierenden verschijnen nu Fieramosca en de schermmeester Pompeo om Cellini’s plannen te verijdelen. Op voorstel van Pompeo verkleden beiden zich eveneens als een witte en een bruine monnik: Fieramosca kan in die gedaante zelf Teresa ontvoeren zonder dat het meisje meteen om hulp gaat roepen, terwijl die vermomming het Pompeo makkelijker maakt Cellini tegen te houden. Fieramosca reageert uitgelaten op deze plannen en ziet zijn medeminnaar reeds verslagen.
 
Zoals verwacht begeven Balducci en Teresa, op een afstand gadegeslagen door Cellini en Ascanio, zich in de richting van Cassandro’ss theater. Teresa voelt zich schuldig tegenover haar vader, maar hun beider aandacht wordt snel in beslag genomen door de voorstelling rond een komediant, die tot groot vermaak van het publiek en tot woede van de betrokkene een opmerkelijke gelijkenis vertoont met de pauselijke schatmeester. Balducci gaat met zijn stok de komedianten te lijf, en van de verwarring willen Cellini en Ascanio gebruik maken om in de buurt van Teresa te komen. Tot hun verbazing zien zij echter uit de menigte twee identieke monniken naderen. De degens worden getrokken, en in het daarop volgende gevecht wordt Pompeo neergestoken. Cellini wordt door de menigte overmeesterd, en zijn vrienden kunnen weinig meer voor hem doen dan trachten de verwarring nog groter te maken. Precies als de chaos een hoogtepunt bereikt, klinkt van de Engelenburcht het kanonschot dat het einde van het carnaval aankondigt en dat aangeeft dat alle door de feestvierenden meegevoerde kaarsjes gedoofd moeten worden. Van dat moment en de daarop volgende duisternis weet Cellini te profiteren. Hij ontsnapt en wordt even later gevolgd door Ascanio, die Teresa met zich meevoert. De menigte heeft dit alles niet in de gaten en richt haar woede op de nog steeds in een witte pij gehulde Fieramosca, terwijl Balducci wanhopig tracht in de drukte zijn dochter terug te vinden.
 
TWEEDE BEDRIJF
 
1. Cellini’s atelier, de volgende ochtend
 
Teresa en Ascanio hebben de hele nacht vergeefs op Cellini gewacht en bidden nu voor zijn behouden terugkeer, daartoe aangezet door de zang van voorbijtrekkende monniken.Cellini, nog steeds in zijn met bloed besmeurde monnikspij, komt tot hun opluchting binnengelopen. Hij heeft zich voortdurend schuil moeten houden en wist uiteindelijk zijn huis te bereiken dankzij zijn vermomming, die hem in staat stelde zich aan te sluiten bij de biddende monniken. Hij is ervan overtuigd dat zijn doodvonnis getekend is, en zijn enige hoop op redding is zo snel mogelijk de stadTe verlaten. Teresa zal hem daarbij vergezellen, en Ascanio krijgt opdracht alles voor de vlucht in gereedheid te brengen. Zijn plannen worden verijdeld door de komst van Balducci en Fieramosca die op zoek zijn naar Teresa. Cellini wil haar verborgen houden, maar Teresa werpt zich aan de voeten van haar vader om vervolgens te horen dat zij aan Fieramosca is uitgehuwelijkt. Cellini trekt zijn degen, maar voordat het tot handtastelijkheden kan komen, betreedt de Paus het atelier om te zien hoe het staat met de voltooiing van de Perseus. Balducci en Fieramosca maken van de gelegenheid gebruik Cellini aan te klagen wegens de ontvoering van Teresa en de moord op Pompeo, maar de kerkvorst is vooral ontstemd als hij merkt dat het door hem bestelde beeld nog niet gereed is, terwijl van het reeds uitbetaalde honorarium niets meer over is.
 
De Paus beveelt nu dat een ander de Perseus zal moeten voltooien en dat Cellini in de kerker geworpen moet worden, maar dit brengt de licht ontvlambare beeldhouwer buiten zichzelf. Hij dreigt het beeld te vernietigen als hem niet onmiddellijk vergiffenis van zijn zonden wordt verleend en als hij niet tevens de hand van Teresa toegezegd krijgt alsmede voldoende tijd om zijn werk te voltooien. Tot woede van Balducci stemt de Paus toe, op voorwaarde dat het beeld nog diezelfde dag gereed zal komen. Gebeurt dit niet, dan wacht Cellini onherroepelijk de strop.
 
2.  Het gieterij-atelier in het Colosseum
 
Ascanio kan de humor van de gebeurtenissen van die dag wel inzien, maar Cellini voelt een zware last op zijn schouders en heeft voor een kort moment het verlangen naar een minder gecompliceerd leven. Dan beginnen de metaalbewerkers met het feitelijke gieten van de Perseus, maar Cellini’s aandacht wordt opgeëist door de binnenkomst van Fieramosca die hem komt uitdagen voor een duel. Fieramosca gaat hem voor naar de afgesproken plaats, maar eer Cellini hem kan volgen, stormt Teresa binnen met het bericht dat haar vader druk aan het intrigeren is om zich alsnog op Cellini te kunnen wreken.
 
Cellini besluit eerst te gaan duelleren en daarna te zien wat hem verder te wachten staat, maar nauwelijks heeft hij het atelier verlaten of de arbeiders leggen het werk neer omdat zij het gevoel hebben dat zij door Cellini worden uitgebuit. Precies op dat moment komt Fieramosca weer binnen. De uitdaging tot een duel was een voorwendsel om Cellini uit het atelier weg te lokken en ondertussen zijn arbeiders met veel geld bij hem weg te lokken. Dit gaat de oproerige metaalbewerkers te ver, en als even later Cellini weer binnenkomt, zijn alle klachten snel vergeten, zeker als Cellini voorstelt Fieramosca een schort voor te binden en hem te laten meehelpen.
 
De rust duurt echter piet lang, want vervolgens komen de Paus en Balducci binnen om het voltooide beeld te aanschouwen. Cellini poogt tijd te winnen, maar op dat moment komt. Fieramosca opgewonden melden dat al het metaal verbruikt is. Goede raad is duur, want als het reeds gegoten metaal gaat stollen voordat er nieuw metaal wordt bijgegoten, is het beeld mislukt. Vertwijfeld zoekt Cellini een oplossing, en ten einde raad geeft hij opdracht al zijn andere beelden in het atelier om te smelten en te gebruiken voor de Perseus. De spanning bereikt een hoogtepunt en grijpt ook Fieramosca aan, die zich nu met broederlijke ijver voor Cellini inzet, maar als er overtollig metaal naar buiten begint te vloeien, blijkt dat het doel bereikt is. Met een grote hamer slaat Cellini de gipsen mal aan stukken en voor ieders ogen verschijnt de Perseus. De beeldhouwer wordt bedolven onder de gelukwensen, ook van de huichelachtige Balducci, die niets anders kan doen dan instemmen met het huwelijk van Cellini met Teresa.

Team, Cast en Koor

Muzikale leiding 
Peter Hirsch
Regie 
Tim Albery
Decor en kostuums 
Tom Cairns en Antony McDonald
Licht 
Wolfgang Göbbel
Choreografie 
Frank McConnell
Mimografie 
Martin Duncan
Orkest 
Nederlands Philharmonisch Orkest
Koor 
Koor van De Nederlandse Opera
Instudering koor 
Winfried Maczewski
Teresa 
Lynne Dawson
Ascanio 
Eirian James
Cellini 
David Kuebler
Francesco 
Hein Meens
Fieramosca 
Barry Mora
Balducci 
Claude Corbeil
Bernardino 
Lieuwe Visser
Le Pape 
Pieter van den Berg
Pompeo 
Math Dirks
Un cabaretier 
Alasdair Elliott
 
Mimespelers 
Abel Bravo (Harlequin)
Scott Blick (Balducci)
Roy Lavitt (Pasqouarello)
Matthias Mühr (Cassandro)
Marianne Schnitger (Columbine)
 
Dansers 
Jurjen Berkhout
Scott Heinrich
Hülger Menze
Henrique Neves
John Visser
Christophe Le Tellier
Jane Isobel Davis
Sophie Drüssaers
Jessica Fearnley
Sabine Parmentier
Anita Radier
Francisca Rijken
Katrina Stewart
Gabrielle Uetz
Milana Yalier
 
Kinderen 
Geert Groote School, Amsterdam