De Nationale Opera presenteert

DE MATERIE Louis Andriessen (1939)

Deze productie was te zien in juni 1989

De materie

Louis Andriessen
Een opera in vier delen
Libretto van Louis Andriessen en Robert Wilson
Wereldpremière 1 juni 1989, Het Muziektheater, Amsterdam

Deze productie

Wereldpremière
1 juni 1989
Voorstellingen in het kader van het Holland Festival

Het verhaal

De Materie bestaat uit vier zelfstandige werken, die elk ongeveer vijfentwintig minuten duren.
 
Elk deel gaat over een manier waarop de geest omgaat met de materie. De historische voorbeelden waaraan wordt gerefereerd, zijn op één na afkomstig uit de Nederlandse cultuur.
 
DEEL 1
 
Na de hamerende orkestinleiding zet het koor (acht versterkte zangsolisten in het orkest) in met twee fragmenten uit het Plakkaat van Verlatinge, het officiële stuk uit 1588 waarin de trouw aan de Spaanse koning wordt opgezegd en de eerste Republiek der Verenigde Nederlanden wordt uitgeroepen. Daarna volgt een uitgebreide tekst over de scheepsbouw, een belangrijke activiteit in de zich snel ontwikkelende republiek. Rond de achttiende minuut verschijnt Gorlaeus (tenor) ten tonele. Begeleid door het koor dat de scheepsbouwteksten zingt, zet hij uiteen dat de materie uit ondeelbare kleinste deeltjes bestaat; wat nu wetenschappelijk juist blijkt te zijn, maar toen, omstreeks 1600, een revolutionaire, want anti-katholieke theorie was. Gorlaeus kan als een van de eerste atoomfysici worden beschouwd.
 
Deel 1 eindigt met de hamerslagen van het begin. Het koor somt de gereedschappen van de scheepstimmerman op.
 
DEEL 2, Hadewijch
 
Dit deel bestaat uit een grote sopraansolo aria met orkest. De tekst, het Zevende Visioen van de 13de-eeuwse mystieke dichteres Hadewijch, is een wonderlijke mengeling van religieuze mystiek en erotiek: 'Daarna quam Hi selve te mi ende nam mi altemale in Sine arme ende dwanc mi ane Hem...’
 
Het stuk begint met een lange, langzame orkestinleiding, Na het nerveuze eerste deel van de tekst gaat het geleidelijk over in het ingetogen, langzame slot.
 
DEEL 3, De Stijl
 
Dit deel gaat over Mondriaan en De Stijl. Het koor zingt teksten van M.H.J. Schoenmaekers over 'de volstrekt rechte lijn'. De muziek verwijst hier naar het genre van de lichte muziek. Na een hoogtepunt speelt een pianist een boogie-woogie. Een danseres haalt herinneringen op aan Mondriaan (ze spreekt de tekst ritmisch uit op de maten van de boogie-woogie) en vertelt hoe verzot Mondriaan op dansen was. Daarna vervolgt het koor de tekst van Schoenmaekers.
 
Het stuk eindigt met lange akkoorden, die Deel 4 al aankondigen.
 
DEEL 4
 
Het begin van Deel 4 bestaat uit uiterst kale akkoorden. Langzaam ontwikkelt de muziek zich tot een statig soort Pavane, Na een kwartier zet het koor in met fragmenten over dood en liefde uit sonnetten van Willem Kloos: 'Droom-schoone dood en onsterflijk verlangen...’
 
Tegen het eind komen de beginakkoorden terug. Madame Curie komt op. Zij spreekt over haar gestorven man die ze smartelijk mist, en over haar wetenschappelijk werk. Met de vier akkoorden die de muzikale basis vormen van het hele werk, eindigt dit laatste deel.

Team en Cast

Muzikale leiding 
Reinbert de Leeuw
Regie 
Robert Wilson
Decor 
Robert Wilson
Kostuums 
Frida Parmeggiani
Licht 
Jennifer Tipton en Robert Wilson
Geluidsontwerp 
Kees Koeman
Choreografie 
Suzushi Hanayagi
Orkest 
Materie-orkest
Gorlaeus 
James Doing
Hadewijch 
Wendy Hill
Danseres / Spreekster 
Beppie Blankert
Madame Curie 
Marjon Brandsma
 
Bewegingsgroep 
Leslie Hoek
Michael Matthews
Jet van der Mey
Juan Muñoz Valdez
Conrad van de Weetering
Willem Gomes
Carola Baay
Jurgen Bamberger
Annemarie Blom
Mendel de Boer
Sylvia Broers
Janine Ceulemans
Merritt Chance
Steve Goudkuil
 
Toneelassistenten 
Wimper Diepering
Chris Jansen