Hans van Manen

Hij leek onsterfelijk….

Hans van Manen leek onsterfelijk, maar is op 17 december 2025 toch van ons heen gegaan. Als een van de grootste kunstenaars van onze tijd heeft hij een onuitwisbaar stempel gedrukt op de Nederlandse en internationale danskunst, en op ons gezelschap in het bijzonder. Generaties dansers heeft hij boven zichzelf doen uitstijgen. Elk van zijn ruim honderdvijftig creaties – uitgevoerd door meer dan honderd gezelschappen wereldwijd – draagt zijn onmiskenbare signatuur. Met een fenomenale muzikaliteit en een uitgesproken visie op menselijke relaties, erotiek en gelijkwaardigheid heeft hij de dans teruggebracht tot zijn essentie: puur, krachtig en tijdloos. Eenvoud is zijn adagium, zeggingskracht zijn forte – met één handbeweging of oogopslag laat hij zijn dansers een wereld aan gevoel oproepen. Zijn werk zal lang na ons voortleven.

Van Manen (Nieuwer-Amstel, 1932) kreeg zijn eerste balletlessen eind jaren veertig van de vorige eeuw van Sonia Gaskell. Zij nam hem in 1951 op in haar groep Ballet Recital. Vervolgens danste hij bij het Ballet van de Nederlandse Opera en Les Ballets de Paris van Roland Petit. In 1955 debuteerde hij als choreograaf met Olé, Olé, la Margarita. Al voor zijn derde creatie, Feestgericht, werd hij bekroond met de Staatsprijs voor Choreografie. Vanaf 1960 werkte Van Manen afwisselend bij de twee belangrijkste dansgezelschappen van Nederland: hij was gedurende bijna tien jaar mede artistiek-directeur van het Nederlands Dans Theater en daarna achtereenvolgens huischoreograaf van Het Nationale Ballet (1973-1987) en Nederlands Dans Theater (1988-2003). Vanaf 2005 tot aan zijn overlijden was hij opnieuw als vaste choreograaf, en de laatste jaren als senior choreograaf, aan Het Nationale Ballet verbonden.

Behalve door Het Nationale Ballet, Nederlands Dans Theater en Introdans – de drie Nederlandse ‘hoeders’ van het Van Manen-repertoire – worden Van Manens choreografieën door ruim honderd buitenlandse gezelschappen uitgevoerd. Zijn werken worden ter plaatse ingestudeerd door repetitoren/oud-dansers die verbonden zijn aan de Hans van Manen Foundation, onder de directie van Rachel Beaujean.

Bij de creatie van zijn balletten voor Nederlands Dans Theater en Het Nationale Ballet had Van Manen vele ‘dansmuzen’, onder wie (in chronologische volgorde) Gérard Lemaître, Marianne Sarstädt, Alexandra Radius en Han Ebbelaar, Coleen Davis, Rachel Beaujean, Fiona Lummis, Sol Léon, Sabine Kupferberg en Igone de Jongh. Tot de vele buitenlandse dansers met wie Van Manen werkte, behoren wereldsterren als Anthony Dowell, Marcia Haydée, Natalia Makarova, Rudolf Nureyev, Oeljana Lopatkina en Diana Vishneva.

Voor zijn afzonderlijke balletten en voor zijn grote betekenis voor de kunsten in het algemeen ontving Van Manen talloze belangrijke prijzen, waaronder de Erasmusprijs, de Prix Benois de la Danse Life Achievement Award, de Grand Prix à la Carrière, de VSCD Oeuvreprijs en de Duitse Musikpreis voor zijn geniale muzikaliteit. Tijdens het Hans van Manen Festival dat Het Nationale Ballet in 2007 rond zijn vijfenzeventigste verjaardag organiseerde, werd de meesterchoreograaf benoemd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw. In 2017 volgde de benoeming tot Commandeur in de Franse Ordre des Arts et des Lettres en in 2018 ontving hij uit handen van koning Willem-Alexander de Eremedaille voor Kunst en Wetenschap van de Huisorde van Oranje, vanwege ‘zijn enorme bijdrage aan de kunsten in Nederland en het ballet in het bijzonder’.

Van 2013 tot aan zijn overlijden was Van Manen beschermheer van de Nationale Balletacademie en vanaf 2015 was hij lid van de Akademie van Kunsten. Behalve als choreograaf is Van Manen ook tien jaar uiterst succesvol als fotograaf actief geweest. Zijn werk is in boekvorm gepubliceerd en was te zien op internationale tentoonstellingen.

Seizoen 2025-2026
Van 30 april tot en met 3 mei zijn in Carré de volgende choreografieën van Hans van Manen te zien in het programma Hans van Manen in Carré, gedanst door Het Nationale Ballet: Live, Kammerballett, Two Pieces for HET en Black Cake 

Tickets & info
 

Prijzen

• 2024: Lifetime Achievement Award van het Duitse tijdschrift tanz
• 2018: Eremedaille voor Kunst en Wetenschap van de Huisorde van Oranje
• 2017: Commandeur des Arts et des Lettres (Franse ministerie van Cultuur)
• 2017: Oeuvreprijs Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties
• 2016: Grand Prix à la Carrière
• 2013: Gouden Eeuw Award
• 2013: Benoeming tot beschermheer Nationale Balletacademie
• 2013: Prix Benois de la Danse voor Variations for Two Couples
• 2007: Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw
• 2005: Benois de la Danse Life Time Achievement Award
• 2005: Grand Pas Award
• 2004: Musikpreis der Stadt Duisburg
• 2004: Deutsche Tanzpreis
• 2000: Erasmusprijs
• 1998: Archangel, Edinburgh Festival Critics Award
• 1997: Gino Tani International Prize
• 1996: Bob Angelo Penning van het COC
• 1993: Deutsche Tanzpreis
• 1992: Officier in de Orde van Oranje-Nassau
• 1991: Sonia Gaskell-prijs
• 1991: Choreografieprijs Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties voor Two
• 1957: Staatsprijs voor Choreografie voor Feestgericht