Het Nationale Ballet

Met seizoen 2026 – 2027 breekt voor Het Nationale Ballet een nieuw tijdperk aan. Na 23 jaar directeurschap van Ted Brandsen is het nu aan Ernst Meisner om de artistieke koers te bepalen. “Ik wil een brede waaier aan smaken presenteren.”

Hoe voelt dat, Ernst: een nieuw tijdperk mogen inluiden?
“Dat voelt, terwijl ik officieel nog moet aantreden, nu al heel bijzonder. Ik heb het nieuwe seizoen samen met Ted mogen voorbereiden en daar ben ik enorm dankbaar voor. Een jaar kunnen doorbrengen aan de zijde van iemand die Het Nationale Ballet al die tijd met zóveel kennis en liefde voor het vak geleid heeft, is buitengewoon waardevol en leerzaam. En door deze transitie samen vorm te geven, hoop ik dat die straks voor iedereen – dansers, medewerkers en ons publiek – ook natuurlijk en logisch zal aanvoelen. Dus ja, het gevoel is goed, nu aan het werk. Ik houd van aanpakken, van voortvarend aan de slag gaan!” Lachend: “En gelukkig mag ik Ted straks nog af en toe bellen.”

Zeker de grotere producties worden bij Nationale Opera & Ballet vaak jaren van tevoren gepland. Welke eigen accenten heb je voor het nieuwe seizoen al kunnen aanbrengen?
“Er was gelukkig nog ruimte om een aantal bijzondere makers te introduceren die nieuw voor ons gezelschap of nieuw op het grote toneel zijn. Zoals Kirsten Wicklund, die binnen onze jongtalentenprogramma’s en bij de Junior Company al opviel door haar vindingrijkheid en eigenzinnig vocabulaire. Ze maakt nu haar eerste werk voor het hoofdgezelschap, geïnspireerd door 25 jaar homohuwelijk. En Mthuthuzeli November, die door zijn heel eigen bewegingstaal – een mix van ballet en Afrikaanse dans – momenteel wereldwijd de hottest boy in town is. Ook hij maakt, na eerdere creaties voor de Nationale Balletacademie en de Junior Company, nu zijn eerste grootschalige productie voor Het Nationale Ballet. Een werk waarin hij onze kijk op wat ballet is, bevraagt en uitdaagt, en zijn visie geeft op welke volgende stappen en kleuren daarbinnen mogelijk zijn.”

“Niet nieuw voor Nederland, maar wel voor ons gezelschap is verder ook Alexander Ekman, die in zijn werk op theatrale wijze grote thema’s aansnijdt. Bij het zien van zijn PLAY, in de Parijse Opéra, werd ik volledig weggeblazen. Het was fantastisch om het publiek hierbij echt tot leven te zien komen. Die impact blijft je bij, dát is waar theater om draait. Ik ben dan ook heel blij dat wij PLAY als eerste andere gezelschap mogen uitvoeren.”

“Voor de jongste toeschouwers presenteren we een nieuwe jeugdproductie van de Britse choreograaf William Tuckett, zowel gevierd binnen de balletwereld als op het Londense West End. Als geen ander weet hij de magie van het theater te vangen.”

Een andere, al langer geplande nieuwe productie is Prooi van het Britse choreografenduo Jessica Wright en Morgann Runacre-Temple.
“Ja, dat is een project waar al een tijd aan gewerkt wordt en waar ik ongelooflijk naar uitkijk. Jess and Morgs – zoals ze zich noemen – zijn twee van de belangrijkste vrouwelijke makers van dit moment. Ze combineren livedans met video en weten daarmee echt een diepere laag en betekenis aan de dans te geven. Voor Prooi laten ze zich inspireren door onze omgang met de natuur. Een urgent, actueel thema waarvan ik het belangrijk vind dat wij artistieke teams de mogelijkheid bieden daar vragen over op te werpen en standpunten over in te nemen.”

Ook bij de Junior Company introduceer je nieuwe namen (waarover hierna meer), maar je bent niet alleen maar toekomstgericht. Je streeft naar een goede balans tussen heden, verleden en toekomst.
“Klopt, de legacy die in de afgelopen decennia is opgebouwd blijft belangrijk, want daardoor staan we als gezelschap waar we nu staan. Daar horen Rudi van Dantzig, Hans van Manen, Toer van Schayk en vele anderen bij. De drie ‘pijlers’ die Sonia Gaskell bij de oprichting van Het Nationale Ballet uitzette – de grote klassieke balletten, de hoogtepunten van het internationale repertoire en nieuwe creaties – zijn in feite ook nog steeds hetzelfde. Maar de invulling en uitwerking ervan vragen om een nieuwe, frisse blik, passend bij de tijd en wereld waarin we leven. En juist die opdracht maakt deze baan voor mij ook zo leuk en uitdagend.”

Behalve bestaand repertoire omvat dat erfgoed ook regelmatig balletten die nieuw zijn voor Het Nationale Ballet, zoals komend seizoen het geval is met werken van Hans van Manen.
“Ja, we zijn én blijven wereldwijd de grootste schatbewaarder van zijn werk en juist nu, na zijn overlijden, is het belangrijk om zijn erfenis te koesteren en uit te breiden met werken die hij oorspronkelijk voor andere gezelschappen maakte. Daarom voegen wij komend seizoen – op Hans’ eigen verzoek – Simple Things en Trilogie toe aan ons repertoire. En we hernemen zijn magnifieke The Old Man and Me, dat we slechts één keer eerder dansten. In alles wat we de komende jaren doen, in alle beslissingen die we nemen, zal de erfenis van Hans een bron van inspiratie zijn.”

Een ander belangrijk ‘erfstuk’ dat terugkeert – precies 150 jaar nadat de ‘oerversie’ in première ging –, is Rudi van Dantzigs Zwanenmeer. En er worden meer jubilea gevierd: Toer van Schayk wordt 90 en Jiří Kylián – wiens werk Nederlands Dans Theater wereldwijde roem bezorgde – wordt 80.
“Rudi’s Zwanenmeer was het allereerste ballet dat ik, op negenjarige leeftijd, zag. Ik was op slag verliefd en het is echt door Rudi’s productie dat ik naar de Nationale Balletacademie ben gegaan. En je merkt dat dit ballet, 150 jaar na de allereerste versie, steeds weer nieuwe generaties blijft raken.”

“Toer is, net als Rudi, vanaf de oprichting van ons gezelschap gezichtsbepalend geweest. Als danser en ontwerper – ook van Het Zwanenmeer – en vanaf 1971 ook als choreograaf. In ons openingsprogramma presenteren we een van zijn belangrijkste meesterwerken: Requiem, op Mozarts gelijknamige dodenmis. En van Jiří nemen we, na het succes van zijn Wings of Wax in 2024, nu een tweede hoogtepunt uit zijn oeuvre op het repertoire: Forgotten Land. Een heel persoonlijk werk over verlies, verdriet en berusting.”

En hoe zit het met de middelste pijler: het internationale balletrepertoire?
“Allereerst tonen we werk van onze beide Associate Artists. We gaan op tournee met Solitude, een aangrijpend werk van Alexei Ratmansky dat in juni 2026 zijn Nederlandse première beleeft. En we presenteren de live-uitvoering van het wonderschone METAMORPHOSIS van David Dawson, dat hij in de coronatijd creëerde. Verder brengen we tijdens de kerstperiode Cinderella terug, in 2012 voor ons gezelschap gemaakt door Christopher Wheeldon, een van de beste verhalenvertellers in het hedendaagse ballet. Een kleurrijke, internationaal bejubelde productie die nu niet alleen door een nieuwe generatie dansers wordt uitgevoerd, maar ook voor een deels nieuwe generatie toeschouwers.”

Bij de Junior Company presenteer je naast premières van Eric Gauthier en Zoë Greten ook twee nieuwe namen. Wat kun je daarover zeggen?
“De eerste, Rutkay Özpinar, maakt na een verrassend sterk werk voor Studio Boekman nu zijn officiële debuut bij de Junior Company. Rutkay is van Turkse afkomst en vermengt in zijn choreografieën invloeden uit de Turkse dans, hiphop, hedendaagse dans en ballet. Bovendien is hij geweldig goed in het creëren van heel eigen werelden, waarin hij tegelijkertijd vragen opwerpt over waar we als samenleving nu staan. Het tweede nieuwe talent is Luca Abdel-Nour. Hij danste bij de Junior Company, is inmiddels coryphée in het hoofdgezelschap en maakte al een paar opvallende kleinere werken. Hij komt dus echt uit onze eigen kweekvijver.”

Zelf maak je ook een nieuw werk voor de Junior Company. Gaan we meer choreografieën van je zien, wellicht ook voor Het Nationale Ballet?
“Het leek mij in deze overgangsperiode (waarin Ernst de dagelijkse leiding van de Junior Company overdraagt aan Christopher Powney – red.) goed om de band met onze allerjongste dansers nog wat verder te verstevigen. En ik vind het belangrijk om een werk voor ze te maken waarin ze uitgedaagd worden in de klassieke techniek. Per slot van rekening is dat waarvoor ze in eerste instantie naar de Junior Company komen. Wellicht dat er (na het grote succes van Narnia, GRIMM en Dorian – red.) in de toekomst nog eens een vervolg op mijn samenwerking met Marco Gerris en zijn ISH Dance Collective komt. Maar verder heb ik geen plannen voor eigen producties. Ik zie het als mijn taak om een zo breed mogelijke waaier aan smaken te presenteren en zoveel mogelijk verschillende kunstenaars kansen te bieden, en daar past niet bij dat ik mijzelf als choreograaf voorop ga zetten.”

Je gaf eerder al aan dat je graag ziet dat Het Nationale Ballet zich meer verhoudt tot de maatschappij waarin we leven. Kun je dat toelichten?
“Ja, ik vind dat belangrijk en in dit nieuwe seizoen gebeurt dat ook al regelmatig. Prooi verwijst indirect naar de klimaatcrisis en ook Toer van Schayks Requiem is een aanklacht tegen hoe wij met de natuur omgaan. In PLAY stelt Alexander Ekman onze eeuwige prestatiedrang ter discussie. Kirsten Wicklund onderzoekt in haar nieuwe werk hoe het 25 jaar na het eerste homohuwelijk gesteld is met gendergelijkheid en queerrechten. En in zijn jeugdproductie Ik hoor, ik hoor wat jij niet ziet werpt William Tuckett de vraag op: klopt alles wat wij horen en lezen wel? Kinderen zullen dat er waarschijnlijk niet meteen uithalen, maar voor volwassenen zit er een duidelijke referentie in het stuk naar nepnieuws.”

“Hoe Mthuthuzeli November naar de wereld kijkt, is heel anders dan hoe Jess and Morgs, Alexander Ekman, William Tuckett of ik dat doen. Door zoveel mogelijk verschillende stemmen een podium te geven, kan ballet echt iets toevoegen aan de levens en gedachten van mensen. Dat lukt niet als je als artistiek leider maar door één lens kijkt. Je moet door zoveel mogelijk lenzen durven kijken en die uitdaging ga ik, in samenwerking met anderen, heel graag aan.”

En denk je nog weleens aan dat negenjarige jongetje, bij zijn eerste Zwanenmeer?
“Absoluut. Ik werd die productie helemaal ingezogen, was totaal overdonderd. Dat is de magie van theater. Als je mij vraagt waarom ik dit werk wil doen, dan is het dát: dat moment waarop de lichten uitgaan en je in een totaal andere wereld stapt. Even iets anders mogen ervaren, meegezogen worden in iets waardoor je buiten het alledaagse treedt. En die magie kan alle vormen aannemen. Destijds, bij mijn eerste Zwanenmeer, was het een sprookje, maar magie kan evengoed maatschappelijk relevant zijn. De sensatie blijft hetzelfde: als het kwart over acht is en de lichten doven, voel ik altijd weer diezelfde liefde.”

Tekst: Astrid van Leeuwen